Wederkerige uitzending
Henk Vijver verblijft ongeveer de helft van het jaar in Colombia, in perioden van enkele maanden. Die maanden worden vooral gevuld met bezoek aan kerk- en dorpsgemeenschappen die onder geweld hebben geleden of nog steeds te lijden hebben. Ook geeft Henk theologisch onderwijs en ontwikkelt hij materiaal waarin het geloof en de Bijbel perspectief bieden aan gelovigen en kerkelijke gemeenten die hun weg moeten vinden in de harde dagelijkse realiteit. Als Henk in Nederland is, werkt hij op dezelfde manier met groepen die in ons land met conflicten te maken hebben. Het project in Colombia is oecumenisch van opzet: Mennonieten, Baptisten, Presbyterianen en Rooms-Katholieken zijn betrokken. Henk werkt in Colombia nauw samen met de theoloog/ethicus Edgar López, die aan de katholieke Universidad Javeriana werkt. Op zijn beurt is López enkele weken per jaar in Nederland om colleges aan de VU te geven. Voor het eerst in de geschiedenis van Kerk in Actie een uitzending die voor de volle honderd procent wederkerig is.
Land van geweld
“Colombia is een land van geweld”, vertelt Henk. “Al decennialang. Dat het zou komen door het koloniale verleden, is te simpel gedacht. Nadat Spanje zich had teruggetrokken uit Latijns Amerika, ging de strijd om de macht gewoon door. En sinds de jaren ’40 van de vorige eeuw is het geweld alleen maar erger geworden.” Het lijkt nu wat beter te gaan, wellicht dankzij de harde aanpak van president Uribe. Toch kiest de huidige president Santos voor een iets gematigder optreden. Henk begrijpt dat: “Geweld is besmettelijk en geweld ontmenselijkt. Wie geweld gebruikt, wordt net zo erg als de tegenstander. Dat is psychologisch wel te verklaren, maar nooit goed te praten.”
Verzoening
De Colombiaanse bevolking zit klem tussen de strijdende partijen: guerillalegers, de overheid, paramilitairen en de drugsmaffia. Ze kunnen nergens heen met hun verhaal. Ze vertrouwen niemand meer. “De mensen hebben er genoeg van. Ze praten over verzoening. En dan bedoelen ze: laat het geweld ophouden. We willen rust, hoe dan ook. Ook politici hebben het graag over verzoening, want het woord ligt goed bij de kiezer. Het gevaar is groot dat het begrip op die manier een loze kreet wordt.”
Luisteren van verhalen
“Wat Edgar López en ik voor ogen hebben is ‘reconciliación desde abajo’. Verzoening van onderaf. De gewone mensen zullen het moeten doen, als ze verzoening willen. Het enige wat wij kunnen, is luisteren naar hun verhalen. En ze naast de verhalen van anderen leggen. Mensen die een traumatisch verleden onder ogen moeten zien, kunnen soms geholpen worden door de verhalen van anderen. Ik denk dat onze bijdrage vooral daarin kan liggen. Daarbij komen ook andere vragen boven. Wat betekenen woorden als rechtvaardigheid en vergeving? Hoe verhouden die begrippen zich tot elkaar? De bezinning daarop stimuleren zal een belangrijke taak voor ons zijn.”
Vergeven
“Boven alles hopen wij dat er in de gemeenschappen die we gaan bezoeken een verhaal van vergeving en verzoening gaat groeien. Dat mensen daar ervaring mee op gaan doen, ondanks alles. Alleen het slachtoffer is in de positie om te vergeven. Dat is zijn macht, zijn soevereiniteit. Daarmee maakt hij duidelijk, vooral aan zichzelf: ‘Mensen hebben mijn verleden kapot gemaakt. Maar ik sta niet toe dat ze ook nog mijn heden en mijn toekomst kapot maken’. Verzoening en vergeving is een proces. Niemand kan het daar brengen of prediken. Het moet van onderaf groeien. Ik hoop dat ik erbij mag zijn. En heel misschien, iets kan bijdragen.”
Edgar in Nederland
Henk zal samen optrekken met zijn collega Edgar López. Edgar vertelt: “Ik hoop op een betere wereld en ik geloof in een rechtvaardige maatschappij . Dat is wat mij motiveert. Theologie heeft alles te maken met de sociale praktijk en moet mensen die lijden verder helpen. Ik zie raakvlakken tussen Nederland en Colombia op het gebied van migratie. Ook Colombia kent veel culturele diversiteit. Nederland heeft ook nog eens te maken met religieuze verschillen. De aanwezigheid van andere religies hoeft niet bedreigend te zijn voor de gevestigde kerken. Daarover wil ik met studenten in Nederland nadenken.”
Henk in Colombia
“De aanwezigheid van Henk is belangrijk voor ons project in Colombia. Hij brengt een andere manier van denken in. Het begrip ‘collectieve herinnering’ willen we met de Colombiaanse studenten gaan uitwerken. Ik geloof dat Henk ons hierover veel kan leren. In Nederland hebben ze hier al veel ervaring mee.”
Betrek uw gemeente bij dit werk via Kerk in Actie Interactief.