Elise Kant ging van 14 t/m 30 juli 2010 naar Uganda en Kenia. Dit heeft zij voor de laatste keer gedaan als relatiebeheerder voor de buitenlandafdeling van ICCO en Kerk in Actie. Zij heeft haar werk overgedragen aan Steve Ndikumwenayo.
Without peace you cannot eat
30 juli 2010
Hoi allemaal,
“Ik ben in 1996 ontvoerd, drie maanden geleden ben ik teruggekomen uit Sudan. Ik ben ontsnapt tijdens een gevecht met het leger” Met enige verbijstering kijk ik haar aan. Drie maanden geleden pas? Hoeveel kinderen zitten er nu in Congo of Sudan nog steeds tegen hun zin bij de Lord's Resistance Army (LRA)? Met hoeveel waren jullie daar?
"O, wel duizend."
"Er zijn er wel achtduizend", zegt Gladys stellig. Maar er is niemand die het precies weet. De LRA heeft zich verspreid over Sudan, Congo en de Centraal-Afrikaanse Republiek.
Rosemary is één van de zestien meisjes die door Kiwepi is geïdentificeerd om mee te doen aan hun programma dat meisjes die ontsnapt zijn aan Kony’s leger te integreren in hun gemeenschap en vaardigheiden bij te brengen om weer een normaal bestaan op te bouwen. Als Steve, de nieuwe regiocoördinator voor Centraal- Oost-Afrika, en ik op bezoek komen, vallen we in een “verse groep”. Ze zijn er pas twee weken. Je kunt het ook wel zien. De meisjes die al veel langer terug zijn, zitten te grijnzen en te grappen, terwijl sommigen van de nieuwe groep zich nog niet op hun gemak voelen. Maar dat ze überhaupt in een groep durven zitten, is al een hele stap. Veel getraumatiseerde meisjes plaatsen zichzelf overal buiten en zijn bang voor groepen.
Het is een mooi bezoek aan Kiwepi. Ik heb ze zien groeien van een kleine club in een piepklein kantoor met alleen wat Kerk in Actie-geld en nauwelijks staf tot een professionele organisatie die meerdere donoren aan zich hebben weten te binden en die, en dat is het belangrijkste, prachtig werk doen. “Wat voor ons lastig is", zegt Gladys, en dat hoor ik van iedere organisatie in Kitgum en Lango, is dat mensen van ons meer verwachten dan mensenrechten, verzoening en toegang tot recht, ze zijn bijna allemaal terug naar huis en willen nu op een of andere manier aan eten en een inkomen komen. “You cannot eat peace”, zeggen ze dan. “Maar 'without peace you cannot eat'”, is net zo waar!
Een voor een vertellen de meisjes over hun ervaringen bij Kiwepi en hoe ze er terecht gekomen zijn. De meesten zijn ontsnapte kindsoldaten maar anderen zijn tienermoeders. Hoe meer ik hier kom hoe verder ik word ingevoerd in de Acholi-cultuur met de voor ons soms onbegrijpelijke gebruiken.
"Als een meisje zwanger wordt, moet ze bevallen in het huis van de vader van de baby."
"Zelfs bij verkrachting?", vraag ik een beetje ongelovig.
"Ja, want dan heeft het kind recht op land, volgens het gewoonterecht. Het moet daar geboren worden. Zelfs al zit de vader in de gevangenis voor verkrachting."
Het is heel ingewikkeld. Vaak wordt seks met minderjarigen, of het nu verkrachting is of niet, door de ouders van het meisje gebruikt om er geld uit te halen. Seks in ruil voor geld, want seks met minderjarigen is strafbaar, er kan zelfs de doodstraf voor gegeven worden. En wordt er nog iets aan de meisjes gevraagd? Nee, die hebben niks in te brengen.
Ik vraag het na aan een van de tienermoeders bij Kiwepi, en inderdaad: de vader van haar kindje is gewoon op vrije voeten. Ze woont bij familie, want haar ouders zijn dood, en die familie kan het gewoon verder allemaal niks schelen.
Ik kom hier nu tien jaar, en heb een ding geleerd: hoe meer je leert over land en cultuur, hoe meer je beseft hoeveel je niet weet en vooral niet kan navoelen. De algemene gedeelde waarheid hier dat hekserij bestaat, vandaar de kinderoffers. De soms wrede culturele gebruiken.
En tegelijk: hoe meer ik hier ben, hoe dieper het besef dat we uiteindelijk, ondanks al die culturele verschillen, allemaal mensen zijn met dezelfde behoeften en vragen. Vriendinnen die vertellen over hun huwelijk of hoe ze gewoon helemaal geen man meer willen, die zijn toch niet te vertrouwen, mensen in de kerk die de angst voor rellen rondom het referendum wegzingen uit alle macht, op stap met zwangere Eunice en het zien van de angst voor verandering bij partners en de opluchting als dat allemaal blijkt mee te vallen. Steve die ongeveer dezelfde benadering heeft als ik. De verlangens, angsten, emoties zijn allemaal hetzelfde.
Met ANPPCAN bezoeken we verschillende mensen die een handeltje zijn begonnen. Mooi om te zien hoe creatief een van hen begonnen is met visverkoop, daar winst mee heeft gemaakt en hoe ze nu in het regenseizoen, als er volop groente is en mensen geen vis meer eten, haar handel heeft veranderd in broodjes verkopen. De kinderen gaan naar school, er is eten en als het nodig is zelfs medicijnen. Op het oog ziet de armoede er hetzelfde uit, maar er is een wereld van verschil.
ANNPCAN zet zich in voor verwaarloosde en mishandelde kinderen en voor het uitvoeren van de Ugandese rechten van kinderen. De dochter van de creatieve vrouw is door ANPPCAN gevonden, omdat zij en haar zus niet meer naar school konden vanwege geldgebrek. Maar ANPPCAN doet meer. Vorig jaar ontmoette ik een meisje dat niet kon praten en verkracht was. De dader zat in de gevangenis, maar de rechtszaak werd maar niet uitgevoerd, omdat er geen rechter was. Inmiddels is de jongen omdat hij langer dan zes maanden in voorarrest zat vrijgelaten. Maar Eunice van ANPPCAN laat het er niet bij zitten de zaak ligt nu bij een hogere rechter.
Eenvoudig is het allemaal niet. De culturele gebruiken zijn taai en de problemen zijn groot. Maar ook hier is de vastberadenheid en onverstoorbaarheid van dromen ontroerend.
Gladys heeft het moeilijk bij het afscheid. We hebben samen veel meegemaakt, van de oorlog in 2004 toen ik niet naar Kitgum kon - mocht, durfde - en zij me woedend door de telefoon heen wilde trekken, tot nu, een krachtige vrouw met een krachtige organisatie.
“Als ik over een paar jaar terug kom, loop ik vast naar het verkeerde gebouw, dan zijn jullie nog veel groter”, grap ik met de vrouwen van KIWEPI, nadat ik eerst dezelfde gomasi heb aangetrokken. En tegen Gladys zeg ik geen vaarwel maar tot ziens. Als er een club actief is op 1325 is zij het wel. Ze kijkt me wat ongelovig aan. Maar ik weet het zeker. Wij zijn nog niet klaar en als ergens op deze wereld die resolutie nodig is, is het wel in deze regio.
De kranten staan vol van meer en grotere strijd tegen Somalië. Ik houd mijn hart vast. Maar met het oog op de verkiezingen speelt Museveni het weer slim. Afleiden door buitenlandse politieke zaken. En intussen loopt de spanning op.
Het is dubbel. Ik zie veranderingen ten goede op het niveau van de partners, de programma's, samenwerking, maar de politiek in beide landen staat zwaar onder druk. De tijd zal leren hoeveel tegenkracht het maatschappelijk middenveld heeft om machtspolitiek en verdeel-en-heers een halt toe te roepen.
Elise