Kinderen in politiecellen en gevangenissen
Kinderen in Nederlandse gevangenissen
De meest vatbare groepen kinderen
De postitie van kinderen in de gevangenis
Het jeugdstrafrecht
Wetgeving en internationaal beleid
VN Richtlijnen
Oplossingen
Kinderen in politiecellen en gevangenissen
Wereldwijd zitten meer dan een miljoen minderjarigen vast in politiecellen en gevangenissen. Veel kinderen krijgen het met politie en justitie aan de stok doordat ze iets gedaan hebben wat onaanvaardbaar is voor de maatschappij waarin ze leven. Deze vergrijpen worden veelal veroorzaakt door puberaal gedrag. Als de jongeren echter ouder worden, een baan krijgen en een gezin stichten stoppen ze meestal met deze activiteiten.
Maar een kleine groep jongeren komt wèl in de ernstige criminaliteit terecht en kan er niet meer van loskomen. De reactie van een samenleving op deze probleemjongeren, die in conflict met de wet zijn geraakt, zou tweeledig moeten wezen: straffen en heropvoeden. Vaak beperkt men zich echter slechts tot het bestraffen van de misdaad en is er van heropvoeding geen sprake. Dit komt omdat in veel landen een specifieke wetgeving voor minderjarigen ontbreekt.
Kinderen die ernstige misdrijven plegen komen meestal in de gevangenis terecht. Maar soms worden kinderen en jongeren voor lichte kwajongensvergrijpen veroordeeld volgens de strenge regels van het volwassenenrecht. Eenmaal in de gevangenis beland, ontwikkelen ze zich tot echte criminelen die van doorgewinterde medegevangenen de kneepjes van het vak leren. Daarna is het moeilijk om het rechte pad weer terug te vinden.
terug
Kinderen in Nederlandse gevangenissen
In 2008 werden 160 alleenstaande minderjarige vreemdelingen op vreemdelingrechtelijke titel gedetineerd in een Justitiële Jeugdinrichting in Nederland. Kerk in Actie vormt samen met andere organisaties een coalitie, die bepleit dat kinderen niet in vreemdelingenbewaring thuishoren. De coalitie is tegen het detineren van deze jongeren op grond van hun verblijfsrechtelijke status omdat:
1) het schadelijk is voor hun fysieke en geestelijke gezondheid en hun ontwikkeling;
2) het hun rechten schendt;
3) het hun terugkeer niet bevordert.
Lees ons standpunt
'Kinderen horen niet in vreemdelingenbewaring'.
terug
De meest vatbare groepen kinderen
De meest vatbare groepen kinderen die in conflict met de wet kunnen komen zijn onder andere:
- jeugdbendes in grote steden
- kinderen in een illegaal circuit
- straatkinderen en werkende kinderen
- oorlogskinderen
- gegijzelde kinderen
Jeugdbendes in grote steden
Jongeren die in jeugdbendes de grote steden onveilig maken, zoals Kaapstad of Rio de Janeiro, lopen een groot risico in de gevangenis te belanden.
Kinderen in een illegaal circuit
Meisjes in de prostitutie komen door de illegaliteit van hun werk gemakkelijk in aanraking met de politie, door wie ze vaak opnieuw seksueel misbruikt worden. Pooiers, bareigenaren en klanten blijven bijna altijd buiten schot. Ook jonge drugsgebruikers of drugsverkopers lopen grote kans door de politie ingerekend en voor de rechtbank gesleept te worden.
Straatkinderen en werkende kinderen
Lang niet alle kinderen en jongeren die gevangen zitten hebben daadwerkelijk een strafbaar feit gepleegd. Zo lopen straatkinderen of werkende kinderen die vele uren op straat doorbrengen, een groot risico om met de politie in aanraking te komen. Ze worden als lastig en gevaarlijk gezien en om onduidelijke redenen opgepakt. Met name in Midden-Amerika en Brazilië worden jaarlijks honderden straatkinderen of kinderen die om één of andere reden niet meer door hun ouders worden verzorgd, in een cel opgesloten. Soms worden gevangenissen gebruikt als opvanghuis. Kinderen waar de ouders niet meer voor kunnen zorgen, kinderen die mishandeld zijn of kinderen die weggelopen zijn komen op die manier in de gevangenis terecht.
Oorlogskinderen
Kinderen in conflictsituaties, zoals stenengooiende kinderen in de Palestijnse gebieden of soldaatkinderen in Sierra Leone, worden vaak door het leger in hechtenis genomen.
Gegijzelde kinderen
Kinderen worden ook gevangen genomen om als gijzelaars te dienen. Hun gevangenschap zet anderen onder druk om zich aan te geven of te bekennen. Ook worden kinderen als zondebok gebruikt. Ze moeten dan opdraaien voor misdaden die anderen hebben begaan. Geven ze de werkelijke daders aan, dan wordt hun familie slachtoffer van vergeldingsacties.
terug
De positie van kinderen in de gevangenis
Hoeveel minderjarigen er wereldwijd in gevangenissen zitten is niet precies bekend. Exacte cijfers ontbreken, doordat er veelal geen registratie plaatsvindt en statistieken niet worden bijgehouden. Tegen alle regels in, worden kinderen vaak opgesloten bij volwassenen en zijn ze overgeleverd aan de willekeur van medegevangenen en bewakers. Het recht van de sterkste telt waardoor de kinderen vaak slachtoffer worden van onder andere economisch of seksueel misbruik. Ze zijn slecht beschermd en kwetsbaar. Soms staan ze, net als volwassenen, bloot aan martelingen en andere wrede en onmenselijke praktijken. Ze zitten onderaan in de ‘pikorde’ en de kans is groot dat ze gechanteerd en gemanipuleerd worden.
Kinderen worden ook wel geïsoleerd opgesloten of vastgehouden zonder aanklacht of proces. Ook het tegenovergestelde komt voor: dat er dertig kinderen in één cel opgepropt zitten, zoals in Namibië voorkomt waar de gevangenis maar twee jeugdcellen heeft.
Minderjarigen zijn doorgaans slecht op de hoogte van hun rechten en juridisch niet in staat om voor zichzelf op te komen Van het recht op begeleiding, onderwijs en ontspanning komt vaak niets te recht. Ook ontbreekt in veel gevangenissen een beleidsplan met betrekking tot rehabilitatie voor jongeren die na hun gevangenschap weer terug moeten keren in de maatschappij. Wat betreft de positie van kinderen in gevangenissen zouden de volgende punten nageleefd moeten worden:
- Detentie van kinderen dient gescheiden van volwassenen plaats te vinden.
- Kinderen hebben ook tijdens detentie recht op onderwijs en recreatie.
- Het verblijf in de gevangenis moet zoveel mogelijk toewerken naar reïntegratie in de samenleving.
- Personeel van gevangenissen dient getraind te worden in het omgaan met jeugdige delinquenten met het oog op hun rechten, psychologie, welzijn etc.
terug
Het jeugdstrafrecht
Volgens artikel 1 van het Internationaal Verdrag inzake de Rechten van het Kind, dat op 20 november 1989 te New York gesloten is, is de definitie van een kind ‘iedereen onder 18 jaar’. De Rechten van het Kind gelden voor alle kinderen zonder uitzondering en zonder discriminatie. Het Verdrag is er nogal op gebrand dat die leeftijdsgrens van 18 jaar gerespecteerd wordt, maar een kind van zestien hoeft daarom nog niet als een kind van zes behandeld te worden. Dat zou ook onrechtvaardig zijn.
Een zestienjarige jongen mag best op zijn verantwoordelijkheid gewezen worden, maar dan wel op een manier die afgestemd is op zijn leeftijd en zijn mentale ontwikkeling. Het is daarom belangrijk dat er een speciaal strafrecht bestaat voor jongeren onder de 18 jaar. Dit heet ‘jeugdstrafrecht’. Daarom wil het VN-Verdrag inzake de Rechten van het Kind, dat kinderen die in staat van beschuldiging gesteld worden, door het jeugdrecht berecht worden en niet via het normale, rechtssysteem voor volwassenen. In veel landen bestaat dit jeugdrecht al, maar in heel veel landen ook nog niet. Er is politieke wilskracht voor nodig om een eerlijk jeugdrechtssysteem te ontwikkelen.
terug
Wetgeving en internationaal beleid
In het VN-Verdrag inzake de Rechten van het Kind wordt in artikel 37 en 40 uitvoerig aandacht besteed aan het jeugdstrafrecht. Wereldwijd zijn er veel problemen met het implementeren van het Verdrag. Om toezicht te houden op de naleving van het Verdrag, is een Comité voor de Rechten van het Kind ingesteld. Dit comité bestaat uit tien leden, afkomstig uit alle delen van de wereld. Deze mensen worden door hun eigen regering voorgedragen en gekozen voor twee jaar. Het VN comité heeft aan 21 landen moeten vragen om het jeugdrecht te herzien. In landen als Armenië, Oeganda, Marokko, Myanmar, Korea, de Filippijnen, Senegal, Polen, Costa Rica is het slecht gesteld met het strafrecht voor kinderen. Ze worden vaak als volwassenen behandeld, maar het blijven kinderen en ze zijn natuurlijk vanwege hun jonge leeftijd veel kwetsbaarder dan volwassenen.
Artikel 37 en 40
- Artikel 37: een kind wordt niet onderworpen aan marteling en wrede straffen. De doodstraf en levenslange gevangenisstraffen worden uitgesloten. Een kind kan alleen van zijn/ haar vrijheid beroofd worden op grond van een wet. Kinderen worden niet samen met volwassenen opgesloten. Een opgesloten kind heeft recht op contact met de familie en op juridische bijstand.
- Artikel 40: kinderen die de strafwet hebben overtreden of daarvan verdacht worden, hebben recht op een eerlijk proces en juridische bijstand. Er wordt naar gestreefd om kinderen zo mogelijk buiten de strafrechtelijke procedures te houden en met respect voor de mensenrechten van het kind naar andere mogelijkheden te zoeken.
Een van de meest voorkomende overtredingen is, dat kinderen samen met volwassenen in één cel gezet worden, terwijl het juist zo ontzettend belangrijk is dat ze van hen gescheiden blijven. Want ze krijgen alleen maar negatieve begeleiding van hun medegevangenen terwijl er van positieve inbreng, zoals onderwijs of psychologische begeleiding meestal geen sprake is. De volgende landen schenden op dit punt het verdrag:
Armenië, Bangladesh, Barbados, Belize, Benin, Bolivia, Cuba, Ethiopië, Grenada, Guinee, India, Jordanië, Libanon, Mali, Marokko, Mexico, Myanmar (Birma), Nicaragua, Sierra Leone, Togo, Tsjaad, Zuid Afrika, Zweden.
Dit betekent dat er in die landen afzonderlijke jeugdgevangenissen gebouwd zullen moeten worden maar daar ontbreekt in de meeste landen de politieke wilskracht en het geld voor.
terug
VN Richtlijnen
In verschillende VN verdragen zijn richtlijnen vastgelegd ter bescherming van kinderen in conflict met de wet.
- Kinderen hebben recht op juridische bijstand.
- Kinderen hebben recht op een eerlijk proces.
- Gevangenisstraf voor jeugdige delinquenten moet gezien worden als laatste optie en dient tot een minimum beperkt te worden.
- Kinderen dienen zo veel mogelijk buiten de stafrechtelijke procedures gehouden te worden en alternatieve opvoedkundige straffen opgelegd te krijgen.
- Mensen die zich bezighouden met de implementatie van de jeugdwetgeving (rechters, reclasseringsambtenaren advocaten, sociaal werkers) dienen kindgericht te werken en te worden getraind in het omgaan met kinderen in conflict met de wet.
terug
Oplossingen
Detentie dient tot een minimum beperkt te worden en alternatieve opvoedkundige straffen verdienen de voorkeur. Het is van grootste belang om te voorkomen dat kinderen en jongeren in een negatieve spiraal van criminaliteit terechtkomen. Dit kan op de volgende manieren bewerkstelligd worden:
a. Alternatieve straffen
Omdat gevangenissen vaak een hele negatieve invloed op de jongeren hebben, wordt er hoe langer hoe meer gebruik gemaakt van alternatieve straffen of taakstraffen. Een taakstraf bestaat uit onbetaalde arbeid (werkstraf) of een verplichte cursus (leerstraf). Zo kunnen jongeren voor straf tewerkgesteld worden in de dienstverlening of in een bedrijf. Het belangrijkste voordeel van zo’n alternatieve straf is dat die jongeren met normale mensen in aanraking komen of blijven. Soms gaan ze door hun taakstraf inzien dat werken gewoon fijn is. Maar als ze hun taakstraf niet goed uitvoeren, moeten ze alsnog de gevangenis in. Zowel de samenleving als de gestraften hebben baat bij taakstraffen.
Voordelen van een taakstraf
- minder kans op 'criminele besmetting' dan in een gevangenis
- betere kansen op een succesvolle terugkeer in de maatschappij
- nuttig voor de samenleving
- minder kans om opnieuw de fout ingaan
- goedkoper dan gevangenisstraf
b. Preventie
Preventie moet zich vooral richt op kinderen die een verhoogd risico lopen, zoals bijvoorbeeld kinderen in jeugdbendes. Het helpt om kinderen normen, waarden en mensenrechten te leren. Maar ook respect voor de eigen cultuur en tolerantie naar andere culturen. Jongeren moeten een actieve en positieve rol in de samenleving kunnen spelen. Onderwijs is daarbij van cruciaal belang. Als kinderen en jongeren zich buitenspel gezet voelen en geen perspectieven meer zien, zullen ze eerder in crimineel gedrag vervallen.
c. Lobby
Lobby richting overheid is van groot belang om het opstellen van specifieke jeugdwetgeving te bevorderen, evenals de implementatie en naleving ervan. Uitgangspunten hierbij zijn de Rechten van het Kind en de VN resoluties. De internationale organisatie ‘Defence for Children International’ houdt zich op wereldwijd niveau hiermee bezig. Als speciale aandachtspunten zouden de volgende punten benadrukt moeten worden:
- zo kort mogelijke straffen
- alternatieve educatieve straffen
- een kindgerichte benadering
d. Rehabilitatie
- Er moet altijd rechtsbijstand beschikbaar zijn om te garanderen dat kinderen een eerlijk proces krijgen en om te bevorderen dat er redelijke straffen opgelegd worden. Bij voorkeur gaat het dan om alternatieve opvoedkundige straffen zodat de veroordeelde niet gedetineerd hoeft te worden.
- Onderwijs en recreatieve activiteiten voor kinderen in gevangenissen zijn noodzakelijk. Deze activiteiten dienen gericht te zijn op reïntegratie in de samenleving.
- Aan de reïntegratie na vrijlating moet veel meer aandacht besteed worden.
e. Capaciteitsversterking
Voor een goede jeugdwetgeving is training van personeel in de rechtspraak, de politie en het gevangeniswezen van cruciaal belang om deze wetgeving vorm te geven. Dit houdt onder andere een benadering in, die respect toont voor het kind, met begrip voor de achtergrond en erkenning van de potentie om zich positief te ontwikkelen.
terug