Uit de Kantlijn

Dominus regnavit

"Jus- ti- ti- a "
IJl en krachtig tegelijk glijden de tonen door de koorzaal. Het raakt me ergens onder op mijn ziel. Justitia, rechtvaardigheid, als er een begrip is dat de laatste jaren wordt uitgehold en weggepoetst is het dat wel. Met de markt (om het even welke) als leidend principe is het gevecht steeds moeilijker geworden om rechtvaardigheid, rechten van mensen, mannen en vrouwen, in het vizier te krijgen en te houden van besluitvormers en beleidmakers. En soms word ik er wel eens moe van. Kijk ik om naar, dit jaar, 25 jaar werken aan rechtvaardigheid, zoeken naar hoe je zo'n begrip tot werkelijkheid kan maken waar het gaat om vrouwen, kinderen, gemarginaliseerden zonder die tot slachtoffer te maken, dan zie ik nu hoe veel groter de risico's zijn dan ooit tevoren dat een kernbegrip als dit verwordt tot taal, of eigenlijk on-taal.
Taal in nota's om de kille werkelijkheid te omhullen, maar niet om die te veranderen

In de komende maanden wordt er in het parlement beslist over nog meer bezuinigingen. Het lied dat we zingen; de eerste twee verzen van Psalm 97 rept van wolk en duisternis. Als wel vaker verwonder ik me over de psalmdichters die met een enkele regel een beeld kunnen neerzetten dat in duizenden jaren niks aan kracht heeft ingeboet. De eeuwige spanning tussen rechtvaardigheid en realiteit is van alle tijden. Maar dat neemt niet weg dat ik er af en toe wel heel erg moe van word. Ik geloof in de kracht van mensen. En ik ben er fel op tegen als mensen louter als slachtoffer worden gezien, want daarmee doe je ze in zichzelf al onrecht. Maar heel veel mensen bevinden zich in een situatie die moeizaam, uitzichtloos, vol wolken is. En om daaruit te komen hebben ze soms een steun in de rug nodig Een begin, of een structurelere oplossing. En de markt alleen lost dat niet op.

Ik vind de tijd van nu soms heel lastig. Ik zie aan de ene kant zo veel mensen in zoveel landen zulk prachtig inspirerend werk doen. Met weinig geld grote effecten bereiken. Daar zijn wij bij betrokken daar mogen we deel van uitmaken. Maar in de media worden we weggezet als een van de grote clubs. En de overheid heeft ons budget gehalveerd.

Uit onderzoek blijkt dat mensen liever geven aan iets kleins: een weeshuis, een school, een kip voor Kenia. Afgelopen vrijdag sprak ik op een bijeenkomst van een netwerk van kleine organisaties over partnerschap. Ik vertelde over hoe wij met lokale partners werken, hoe we bouwen aan initiatieven die duurzaam zijn, die een verschil maken, ook als wij al lang er niet meer bij betrokken zijn. Ik legde uit dat wij die dingen niet zelf doen, maar dat wij makelaar zijn, verbindingen leggen tussen mensen, geldstromen. Dat voorop staat dat mensen zelf heel goed weten wat ze nodig hebben, hoe ze problemen willen oplossen, en dat wij samen met hen daaraan willen bouwen. Niet ons plan uitvoeren, maar hun plan. En kijken waar verbindingen liggen tussen hier en daar.

"Ik zat helemaal te genieten van uw verhaal", zei een meneer na afloop. "U zette neer wat ik al de hele tijd bedoel. Wij hoeven de oplossing niet te bieden, maar dat willen mensen niet horen." Een mevrouw schoot me aan: "Dit is waar het om gaat, wij hebben de waarheid niet in pacht en het wordt allemaal zo vaak zo simpel neergezet, maar niemand wil naar me luisteren."

"Justitia" , het is het enige moment in het lied dat de sopranen even verstillen en de mezzo's en alten de grondtonen naar de voorgrond buigen, alsof het geen nadruk, geen grond genoeg kan krijgen. Rechtvaardigheid is ook kritisch kijken naar wie je bent, naar je eigen rol. En wanneer je inkomstenstroom opdroogt je afvragen: wil ik blijven bestaan en waarvoor dan?
En kijk ik om me heen naar onze vele partners, dan weet ik dat we de rol van bruggenbouwer, makelaar, samenbrenger en samen vernieuwer moeten blijven spelen. En kijk ik naar mijn collega dan weet dat voor iedereen op zijn eigen plek dat even hard geldt.
"Jij hebt het maar makkelijk" mompelde ik voor me uit tegen een collega "jouw onderwerp is helemaal omarmd overal, het is het bedrijfsleven voor en het bedrijfsleven na".
Haar ogen lichten fel op. "Denk je nou echt dat ik dit werk kan doen als ik niet gedreven en gestuwd wordt door een zoeken naar recht en rechtvaardigheid?"

Het is een moment waarop een wolk wordt weggetrokken. Wanneer je met nog maar weinig over bent en je samen zoekt naar hoe je dat verbinden, vernieuwen en vasthouden wat goed is kunt blijven doen, dan gaan er dingen mee resoneren, dan moet je elkaar anders, soms dieper in de ogen kijken, en (h)erkennen dat uit de pijn van bezuinigingen vandaan toch iets nieuws ontstaat. Om te overleven als de vanzelfsprekendheid voorbij is, moet je nader tot elkaar komen en herken je opeens in een ander wat je eerst niet zag.

"Nubes et caligo in circuitu ejus ; justitia et judicium correctio sedis ejus" zingt het koor, maar dat is niet alles.
De Psalm begint met "Dominus regnavit: exsultet terra; lætentur insulæ multæ" Wat je begrip van God en geloof ook is. Of je nu wel iets kan met die woorden of niet in deze taal, in de melodie smelt de grondvraag samen met het zien dat het kan", ondanks alles. Soms is dat blijven zien niet eenvoudig. Gelukkig is er dan nog muziek die gewoon doorzingt van die droom zelfs als wij even zwijgen.

Elise
(97:2) In wolk en duisternis is hij gehuld, zijn troon stoelt op recht en gerechtigheid . (97:1 ) De Heer is koning - laat de aarde juichen laat vreugde heersen van kust tot kust," De Nieuwe Bijbel Vertaling..
Met dank aan Luc, Marian en Piet