Reisverslag Inspiratiereis Ghana

Inspiratiereis Ghana 16 t/m 30 oktober 2010

Zaterdag 16 oktober

Om  11.00 uur ontmoetten we elkaar  op Schiphol  en  na het inchecken nog even wat gedronken. En om  14.30 uur vlogen we richting  Accra.  En naarmate de reis vorderde begon de temperatuur te stijgen.

Na ongeveer 6 uur vliegen kwamen we in Accra aan. Het was  donker en warm! ( ongeveer 28 C) Spoedig vertrokken we met een busje naar Abokobi  ( het Vrouwen Trainingscentrum PWC)i  waar we overnachten.   Onderweg zagen we veel mensen in het donker langs de kant van de weg lopen.  En allerlei kleine winkeltjes waar men probeerde bij een schamel lichtje het een en ander te verkopen.


Zondag 17 oktober     

Vanmorgen wakker geworden met geluiden van krekels, vogels en kraaiende hanen.  Na het ontbijt vertrokken we naar  de Presbyterian Church  of Ghana in Akropong.  Buiten zag alles er heel groen uit, het is hier aan het eind van de regentijd. Veel winkeltjes en stalletjes waren geopend. Nu konden we de mooi opgestapelde sinaasappelen, rode tomaten, cassave en dergelijke zien.

In de kerk aangekomen zagen we hoe prachtig kleurrijk de mensen gekleed waren. Er werd volop gezongen en muziek gemaakt. Tijdens de dienst  werd er gelachen, geapplaudisseerd en soms gaven gemeenteleden antwoord.  Aan het eind  van de dienst ( die ruim 2 ½ uur duurde) kwam ieder dansend  naar voren om de gaven te deponeren in een bus.
Bekijk het filmpje over de collecte op Youtube.

Na afloop werd ons iets  verteld dat in Abokobi  175 jaar geleden deze gemeente als eerste is gesticht.  Na de lunch begon het hevig te regenen en we vertrokken naar de Botanisch Tuinen. Helaas regende het zo hard dat we de plannen gewijzigd hebben en een city tour gemaakt hebben door Accra.

Gebka Velema



Maandag 18 oktober

Met  ruim een uur vertraging verlieten we vanmorgen voor het eerst met onze eigen bus,onze eigen chauffeur  en onze eigen gids het prachtige vrouwen trainingscentrum. We reden naar Abetifi. Maar niet voordat we eerst om een veilige reis hadden gebeden! Onderweg komen we langs een dorp waar men gespecialiseerd is in brood bakken en verkopen, langs een streek waar men vooral palmolie verkoopt en langs wegwerkzaamheden waar de Chinezen de leiding hebben. Ook eten we bij een wegrestaurant met een zeer internationale keuken. Dus zo zit ik achter een bord spaghetti in Afrika! Op de markt in Nkawkaw  kopen diverse mensen van onze groep mooie lappenstof. Verder is het onderweg, net als gisteren, weer druk en groen. Bij aankomst in Abetifi verteld Henk gloedvol over het werk dat hij hier verzet heeft. De naam bouwpastor valt, en terecht. Vooral het oudste gebouw is onderleiding van Henk weer in de originele Zwitserse stijl gerestaureerd. ’s Avonds op de koffie bij de familie Ferwerda.  Zij vertellen over hun werk. Naast het mee ontwikkelen en redigeren van lesmateriaal voor kerkelijk werkers geven ze trainingen.  Vooral de verhoudingen tussen man en vrouw blijkt hier in Ghana een hot item te zijn.

Henny Ridderikhoff


Maandagavond 18 oktober

We gaan op bezoek bij Dineke en Albert Ferwerda. Ze zijn hier nog tot 1 april 2011. Naar alle waarschijnlijkheid zullen er voor hen geen opvolgers zijn op het RTC. Voor hen is het teruggaan naar Nederland ook spannend. Het vinden van een nieuwe werkplek in Nederland zal voor hen naar verwachting  niet meevallen. Abetifi was voor hen niet de eerste ‘’zendelingenplaats’’. Ze waren al eerder in Bangladesh. Gevraagd naar het verschil tussen Afrikanen en Aziaten zegt Dineke: als je een zaal met 10 Aziaten hebt is het rustig en stil en merk je niet dat er iemand is,maar heb je een zaal met 10 afrikanen dan is die zaal levendig en helemaal gevuld. Ghanezen zijn vrolijke,enthousiaste en vriendelijke mensen.  Ze zijn heel autoriteitsbewust. Er heerst in organisaties een strenge hiërarchie. Daar kun je ook wel eens tegen oplopen. Dan zul je via een omweg moeten bereiken war rechtstreeks niet gaat. Een ander lastig punt vormt de verhouding tussen man en vrouw. De verhouding tussen beiden ligt sterk ingebed in de familieverhoudingen. Mannen en vrouwen zijn niet gewend echt met elkaar te praten. Het is bovendien vaak moeilijk te ontdekken, hoe de (familie)verhoudingen precies liggen. Sommige gezinnen bestaan uit echte kinderen,neefjes en nichtjes en buurmeisjes/jongetjes. Er is onderscheid tussen divorced en separated. Het is vaak niet zichtbaar of de man/vrouw in het gezin ook de echtgenoot is. Dat maakt voor pastors vaak lastig om binnen die gezinnen te opereren. Op cursus is at ene terugkerend gespreksonderwerp.


Dinsdag 19 oktober

We worden op het RTC rondgeleid door rev. Ocloo. Hij laat ons zien, dat het centrum selfsupporting is op het gebied van watervoorziening en over een noodvoorziening op electriciteitsgebied beschikt. Een deel van de behuizing wordt door de universiteit in beslag genomen. Op het centrum vind je studenten maar ook pastoraal werkers,die daar cursussen volgen. Dieneke en Albert  Ferwerda zijn nauw betrokken bij het geven van die cursussen en hebben het cursusmateriaal grotendeels zelf tot stand gebracht. Zo heeft het centrum een belangrijke functie bij gemeenteopbouw: cursussen voor ‘’caretaker’’, ‘’catechist’’,’’ churchadministrator’’, ‘’evangelist’’,alles is mogelijk. Ook maatschappelijke onderwerpen komen aan bod en zelfs is er training voor de trainers, die die cursus dan weer in hun eigen gemeente gaan geven. Eén van de speerpunten vormt het nieuwe congresgebouw, dat zeker 1500 mensen kan herbergen. Tevens een welkome inkomstenbron voor het centrum. Op de vraag wat de boodschap van de reverent voor ‘’ons thuisfront’’ is vertelt hij het verhaal van de uittocht uit Egypte en hoe God via Jozef daarin toch een prominente  rol heeft gespeeld. Laten we niet vergeten,dat God een en dezelfde is een blijft.

Aansluitend bezoeken we het AMO. Het betreft een werkplaats met verkoopruimte van houten leermiddelen voor kinderen. ‘’Onze Henk’’  heeft aan de wieg van deze activiteit gestaan. Toen hij hier uitgezonden was wilde zijn zoontje niet meer naar school. Dat bracht hem op het idee zelf leermiddelen te ontwikkelen opdat zijn zoontje zich op het centrum zelf kon ontwikkelen. Dat heeft er nu toe geleid dat in heel het land deze leermiddelen nu worden gekocht en behulpzaam zijn bij het ontwikkelen van de Ghanese kinderen. Het bedrijf staat aan de vooravond van een verhuizing naar Nkaw-Nkaw, alwaar een nieuwe fabriek staat gepland.

Na het middageten vertelt Henk ons één van zijn ontroerende ervaringen uit zijn begintijd in Ghana. Op cultuur-en taalervaring in een plaatsje in de buurt werd hij aangesproken door een Ghanees, die hem erop wees, dat hij blank was (en dus ‘goed/licht’ was) en dat hij zwart was ( en daarmee fout/donker vertegenwoordigde. Hoezeer Henk ook trachtte hem van dat idee af te krijgen,het lukte niet. Blank stond in evangelisch perspectief voor licht en zwart voor donker. Dat vormde voor Henk het startsein om de afbeeldingen binnen het RTC welk een blanke Jezus weergaven te vervangen door bijbelse platen uit Kameroen, die alleen zwarte mensen verbeelden en ook een zwarte Jezus. Alleen de rode mantels verving hij door blauwe. Rode mantels worden in Ghana immers alleen bij begrafenissen gedragen. De platen brachten bij de Ghanezen een schok te weeg: dat Jezus ook zwart zou kunnen zijn stond volledig buiten hun belevingswereld. Waar het omgaat: het draait niet om de kleur, maar het gaat erom dat God er is voor iedereen ongeacht afkomst, geslacht en huidskleur.

’s Avonds heeft onze ‘’teacher’’Yam ons ingewijd in de begroetingsrituelen in Ghana. Omdat we de dag erna naar de Chief van Abetifi zouden gaan. Zwaaien en begroeten altijd met de rechterhand, nooit direct met de deur in huis  vallen maar eerst informeren naar hoe het met de familie van betrokkene gaat .Ook aangeven wat het doel van het bezoek is. Vragen worden via de woordvoerder van de groep gesteld. Geen gekruiste benen en een lichte buiging als je de Chief een hand geeft. En dan bij vertrek  geen hand meer en uitvoerig bedanken voor de gebonden gelegenheid. En zo zal het gaan.

Wilco Waardenburg



Woensdag 20 oktober

Na regen….

Zou dat van dag ook op gaan dat na regen het weer verbeterd? We hadden er wel zorg over. De hele nacht was er onweergeweld in de lucht. Bij het opstaan regende het nog, zelfs toen we vertrokken was het nog niet echt droog en van een zon was er aan onze kant van de wolken nog niets te zien. Maar niet getreurd, we hebben een prima groep en een goed programma in het vooruitzicht. Onze Ghanese begeleider heeft een afspraak kunnen maken met de Chief van dit dorp. Het  behoort tot de etiquette van een groep, die een dorp bezoekt,dat die een speciaal bezoek  brengt aan de Chief. Tot nu toe was er nog niets van gekomen. Het werd tijd want vandaag gaan we naar Kumasi.  De Chief ontving ons in zijn residentie, een huis midden in het dorp. Op de binnenplaats waar wij werden ontvangen, waren er in het pleisterwerk nogal wat figuren verwerkt  die de status van het huis weergaven. Zonder een afbeelding erbij is het moeilijk hier de betekenis van de figuren te verhalen. De Chief was uiteraard traditioneel gekleed in een (laat ik zeggen) een grote omslagdoek die de rechter  schouder  vrij laat.  Gisteravond heeft onze Ghanese begeleider uitgelegd hoe we ons gedragen moeten bij de begroeting en in het bijzijn van de Chief. Een Chief is het hoofd van een dorpsgemeenschap die vooral de maatschappelijke belangen behartigd. Hij wordt bijgestaan door enkele assistent chiefs die als het ware zijn ogen en oren zijn. Bij het nemen van beslissingen moet zij er samen uitkomen. Uiteindelijk neemt de Chief de beslissing. In het spraakgebruik vertegenwoordigt de C hief de rechterzijde, de assistent-chiefs de linkerzijde. Dit heeft met onze politieke berichten  niets te maken. De Chief wordt gekozen  uit de neefs  in matriarchale lijn.

Na het protocollaire afscheid  en het gebruikelijke cadeau zijn we weer goedsmoeds verder gegaan in de hoop dat het weer zou verbeteren.

Ons volgende reisdoel is Kumasi. Op deze plaats zal in een volgend verslag ongetwijfeld verder opworden terug gekomen. Voor we daar zijn bezoeken we een, wat genoemd kan worden, pioniersfamilie. Wat we eerst zien is een garage. Maar daar is het niet direct om te doen. Het gaat om het erachter gelegen huis waar de echtgenote een kleine kraamkliniekheeft in gericht.  Deze kliniek bestaat al vele jaren en is in de omgeving een begrip.  Groot is de kliniek niet. Er kunnen mar enkele patiënten tegelijk zijn. Dat is ook net zo belangrijk omdat de nieuwe  moeders heel kort na de bevalling naar huis gaan. Je kunt de betekenis van zo’n kleine kliniek tegenover de stad Kumasi  niet inschatten. Op een vraag hoeveel bevallingen de vrouw doet antwoordde ze dat dit er ca 50 per maand zijn.

De garage die we als eerste zagen is ook een zeer sociaal project. De echtgenoot  leidt er monteurs op.  Hoewel het op het eerste gezichtniet als te professioneel overkwam   bleek bij nader inzien het een heel  professioneel bedrijf met moderne hulpmiddelen  om ook moderne auto’s te kunnen repareren. Van een particuliere stichting in Nederland ontvangt  hij regelmatig middelen moderne gereedschappen aan te schaffen. In de groep ontstond een korte discussie over  het risico dat met deze middelen van buiten een ondernemer niet financieel te afhankelijk wordt en onvoldoende een beleid voert waarmee hij zelf de benodigde gereedschappen kan verdienen. Deze discussie  is niet afgerond. De chef monteur s door het initiatief zo geinspireerd dat hij in zijn geboortestreek, in het noorden van Ghana, ook zo iets wil opzetten. Een bijzonderheid bij de jongen is een litteken op zijn linkerwang. In de stam waar hij geboren wordt is het de gewoonte mooie, perfecte baby’s  zo te beschadigen. De baby is volmaakt en de redenering is dat god wel eens jaloers zou kunnen worden en de baby terug halen.

Het slot was niet Kumasi of het paleis of zoiets maar een bezoek aan een  permanente tentoonstelling van kunst die ook bedoeld is om die kunst aan de man/ vrouw te brengen.  Met ons groepje lukte dat wel want er is door vrijwel allen wat gekocht. Van wenskaarten tot artistiek geweven stoffen.

Na een voldane dag genoten van een gezellige maaltijd terug in ons guesthouse voor twee nachten, onderdeel van de technische universiteit.

Herman Vermaat

Donderdag 21 oktober

Vandaag hebben we het  paleis van de koning van de Ashanti, de Asantehene, bekeken. De koning zelf hebben we ook gezien. Dat was vrij uniek. Er was een grote bijeenkomst waar de koning recht moest spreken. Het ging om de erfenis van een belangrijk personage. Honderden mensen zaten in U vorm voor de koning, die door een bediende koelte werd toegewoven. De koning was behangen met gouden sieraden en droeg een prachtige gewaad van geweven stof, de Kentestof. Iedereen was in rouwkleding. Het was een indrukwekkend gezicht; al die donkere mensen in hun zwarte kleren. De mannen hadden een zwarte doek omgeslagen en de vrouwen droegen mooie zwarte jurken en doeken om hun hoofd.

Daarna gingen we naar de markt. Die was geweldig groot en druk. We moesten allemaal dicht bij elkaar blijven, want je zou de weg zelf niet meer terug kunnen vinden. Een klein meisje van een jaar of twee keek me verwonderd aan, pakte mijn hand en keek er aandachtig naar. Ik denk dat ik de eerste blanke was die ze zag.

Vanavond hadden we een bijeenkomst met Rev. Dr. Abamfo Athemo, Rev. Felix Maafo, Godfrey Amo Frimpong en zijn vrouw Aunthe Tina. Het thema was Culture and Christianity.

Morgen verlaten we Kumasi en zullen we aan de lange tocht naar Tamale beginnen.

Marjon Boerman


Vrijdag 22 oktober

Vandaag staan we vroeg op, want we hebben een lange reis voor de boeg.  Na het aankleden moet de bagage direct bij de receptie van het hotel staan, zodat alles opgeladen kan worden en we meteen na het  ontbijt kunnen vertrekken. Dit keer worden de koffers op het dak van het busje geladen, zodat we in de bus wat meer ruimte hebben, een heel karwei voor Henk, Minta en Jao! De reis zal zo’n 6-8uur duren, we moeten ong. 400km naar het noorden, naar Tamale.

Toch is het niet erg om zo lang in de bus te zitten, we zitten comfortabel  en met de airco blijft de temperatuur aangenaam. De sfeer in de groep is goed, ieder heeft  wat versnaperingen meegenomen, en geregeld mag ieder daarin meedelen. Jao, onze Ghanese gids vertelt ons onderweg iets over de schoolopleidingen in Ghana, en als ik het goed heb begrepen kun je in Ghana goed onderwijs volgen, mits je maar op de juiste plek bent  geboren en je ouders het kunnen betalen.

Het Ghanese onderwijs staat in de westerse wereld zeer goed aangeschreven.

Tijdens de reis heb ik niet de behoefte om een boek te gaan lezen of een sudokupuzzel op te lossen, als je naar buiten kijkt hoef je jezelf niet te vervelen, Afrika trekt aan ons voorbij.

Langs de weg zie je de nerinkjes die de mensen hebben, zoals auto-onderdelen, trekkers, kippen in een kooi, meubels, koelkasten, maar ook de vele onafgebouwde huizen, de vrouwen met hun grote  kookpotten op een vuurtje, of met een naaimachine bezig met het vervaardigen van kleding.

En dan natuurlijk alle vrouwen die met een schaal op het hoofd iets proberen te verkopen, zoals bv fruit, of bananenchips.

Onderweg zien we ook nog een processie, wij allemaal uit de bus om te fotograferen, terug in de bus blijkt Herman er niet te zijn, hij loopt inmiddels mee in de processie en wordt er door Henk uitgetrokken, Herman was het er niet mee eens, hij vond het wel leuk met al die vrouwen!

Verder naar het noorden zien we de begroeiing lager worden, en minder bomen, langzaam verandert het landschap in de savanne van het noorden.

Soms rijden we stukken over een onverharde weg, de weg moet dan nog goed aangelegd worden, maar wordt toch al gebruikt. Wel een mooi zicht zo’n rode weg, maar vol met kuilen.                                                              Ook zien we steeds meer moskeeen, het noorden van Ghana is overwegen islamitisch. Als we de volta rivier overgaan, zien we wat huizen in het water staan,de bewoners hiervan hebben elders een onderkomen moeten zoeken.

Ook zien we steeds meer lemen hutjes met de daken van palmblad echt Afrikaans, de streek ziet er armer uit dan het zuiden.

Als we ergens een sanitaire stop maken, stel u niet teveel voor van het toilet,een hokje van 4 golfplaten, maar als je moet ben je er tevreden mee, hebben we veel bekijks van de bevolking, gelijk contact. Henny en ik besluiten de kinderen wat te geven, geen goed idee, zo blijkt, want de kinderen worden helemaal dol, en wij worden er bijna onder bedolven. Henk legt ons later uit dat we beter onze spullen kunnen geven aan een dorpsoudste zodat die het kan verdelen.

In Tamale aangekomen zien we dat die stad veel rustiger is als Kumasi, meer laagbouw ook, en veel fietsende mensen.

’s Avonds worden we ontvangen door rev. Dr.Martin Bugri, de chairman van de northern region, we zullen hem later nog ontmoeten.

Met hem zingen we in 4 talen het lied Ja God is goed, in het engels, twi, dagbani, en nederlands.

Daarna gebruiken we de levensparels om iets met elkaar te delen, en Marnix vertelt ons iets over hekserij,een veel voorkomend verschijnsel in Ghana. Dit als voorbereiding voor morgen want dan bezoeken we een dorpje waar deze vrouwen als outcasts leven.

Maar hierover zal Eveline  morgen schrijven.

Aan het eind van deze dag zoeken we vermoeid ons bedje maar weer op.

Wilma Oosse-Koppejan


Zaterdag 23 oktober

Om half zeven rijden we  weg van het Katholieke Guesthouse  in Tamale waar we deze dagen verblijven. We hebben haast:  bezoek aan drie kerkelijke projecten staan op het programma en bij terugkomst in de stad  Tamale een bezoek aan een kleine moskee in een buitenwijk en daarna een lezing over hoe het Christendom Ghana bereikte en hoe de Presbyteriaanse kerk omgaat met de islam.

Na een reis van ruim twee uren over goede en hobbelwegen stoppen we onderweg in een plaatsje Walewale waar we een grote baal rijst kopen voor de vrouwen die we later zullen ontmoeten.

Kerk en boer

De Presbyteriaanse kerk is een kerk  die gekenmerkt wordt door zijn sociale en educatieve aanpak. Missionarissen  verbonden aan de Basel Mission begonnen in 1850 met lesgeven. Educatie,mensen helpen zich te laten ontwikkelen is een missie voor deze kerk waarmee Kerk in Actie al jaren een goede partnerband heeft opgebouwd. Naast het aanbieden van goed onderwijs  voor kinderen , richten ze zich op  gezondheidszorg en de landbouw.  We bezochten in een afgelegen plek op het platteland een centrum  van waaruit boeren worden opgezocht. Namen van Atze van de Broek en dominee van Nierop vielen  als eerste pioniers die in dit gebied veel goed werk hebben verricht in de jaren zeventig en tachtig. Het nieuwe  beleid is om kleine groepen per dorp te vormen van maximaal vijftien personen. Dit kan een groep boeren zijn die soja  bonen verbouwen. Deze boeren wordt geleerd met elkaar samen te werken en gezamenlijk hun bonen te verkopen aan de fabriek en hierover een contract af te sluiten. Op deze manier vermijden ze de tussenhandelaren die tot voor kort profiteerden van de zwakke positie van de individuele boer. Het merendeel van deze boeren is vrouw. Kleine stukken land vormen zoals op meer plekken in Afrika het probleem. Grootvader geeft aan zijn vier zonen zijn hectare land, deze zonen krijgen elk ook weer zonen en verdelen onder hen de kleine stukjes land zodat er voor ieder weinig over blijft. Daarom wordt hen aangeleerd  zich als ondernemer te leren opstellen en het serieus te nemen.

Op de  vraag wat er is veranderd door al die advies steun van de kerken gaf men als voorbeeld:  mensen hebben nu geld om hun kinderen naar school te sturen. Hadden ze tien jaar geleden een fiets, nu hebben een aantal jongeren een brommer kunnen kopen .

Outcasts

Sinds de jaren zestig bestaat er een dorp in het Noorden van Ghana waar vrouwen wonen die door hun gemeenschap, vaak de familie,  zijn uitgestoten.

Een dorpshoofd hoorde van een man die een vrouw wilde doden omdat  zij zoals hij zei ‘’ ongeluk bracht in het dorp”. Het dorpshoofd (the Chief) zei  ‘ik wil niet dat dit gebeurt laat de vrouw in mijn dorp toe’. Zo  werd dit dorp  Gambaga een toevluchtsoord voor vrouwen die van hekserij werden beschuldigd.

We liepen door het dorp waar een deel was waar alleen zeer oude vrouwen en kleine kinderen woonden onder zeer eenvoudige omstandigheden. Alle vrouwen,  zeke r zestig,waren onder de boom verzameld vanwege onze komst. We spraken in groepjes van twee met een tolk met een paar vrouwen. Ik geef hieronder een impressie van dit gesprek.

Mevrouw X ruim zeventig jaar oud: “Ik leefde na het overlijden van mijn man in het huis van mijn broer en zijn vrouw. Zijn vrouw beschuldigde me ervan dat ik de oorzaak was van haar ziekten. Ze wilden mij weg hebben omdat ze vonden dat ik hen ongeluk bracht”. Op onze vraag of ze terug wilde zei ze:  als haar familie haar vraagt gaat ze terug, maar ze kan niet uit zichzelf terug gaan.

Mevrouw Y ruim zestig jaar oud zei: toen ik met mijn man woonde waren we gelukkig. Nadat hij overleed wilden mijn kinderen al mijn bezittingen hebben en verdachten zij mij ervan dat ik zijn dood had veroorzaakt. Toen ben ik gevlucht en hier terecht gekomen met mijn kleinkinderen die onder mijn hoede zijn .

Mevrouw Z ruim zeventig jaar oud vertelde,  dat zij als derde vrouw in een polygaam huwelijk kwam en geen kinderen kreeg. Hierom werd ze  verstoten. Zij vroeg  aan Marjon  of ze mee mocht naar Holland. Waarop Marjon ze “het is nogal koud in Holland. De vrouw zei”maar  jullie hebben toch kachels?” 

Hekserij was voor sommigen van de groepsleden een nieuw begrip. Na uitleg de avond ervoor waar duidelijk werd dat dit niet alleen in Afrika voorkomt maar ook in Europa werd duidelijk dat als er spanning is in een gemeenschap,bijvoorbeeld in tijden van financiële crisis of oorlog de beschuldigingen van hekserij toenemen. Men zoekt zondebokken voor leed en rampen: iemand heeft dit veroorzaakt en degene moet uit de gemeenschap worden gestoten.

Het leek mij niet toevallig dat er met name oude vrouwen in het dorp verbleven. In  de ogen van degenen die hen verstoten hadden,  was het een extra mond die gevoed moest worden,iemand die niet meer  productief was en kon helpen op het land. Zo kregen we via dit dorp voor outcasts waar de kerk zich  voor inzet, een andere kijk op de tot nu toe zo liefelijke samenleving.

Morgen, zondag beleefden we echter swingend Ghana in de kerkdiensten.

Eveline Bersma

Zondag 24 oktober Tamale Noord Ghana

Mozes in Tamale

Mozes vertelde ons in de bus op weg naar de projecten zijn levensverhaal. Als achtjarige jongen was hij de oogappel van zijn grootvader die priester was voor het Afrikaans traditionele geloof. Hij beschikte over bijzondere krachten.  Op een a vond hoorden zij een fietser  christelijke liederen zingen. Opa zei ” je moet niet dichterbij deze man komen want zijn macht gaat mijn macht te boven”. Vanaf dat moment deed Mozes er alles aan om meer te weten te komen over het christendom. Als enige uit zijn gezin met acht kinderen besloot hij christen te worden. Hij ging na schooltijd bijles volgen bij de Presbyteriaanse kerk en raakte zo betrokken  bij de kerk. Zijn motto op 27 jarige leeftijd is:  ‘probeer een positieve bijdrage te leveren aan het leven van anderen’.

Mozes ging ook op zondag met ons mee naar de kerkdiensten. We reden een half uurtje de stad uit en kwamen bij de savanne waar lemen hutten stonden.  Onder een grote boom zat een groep ons op te wachten. Met de pick-up waren extra houten banken voor ons meegenomen en zaten we in een kring in de schaduw. De  vijftien kinderen tussen de twee en vier jaren zaten op een plastic mat stilletjes ons aan te kijken. De  twintig oudere kinderen zaten op de bank. Op de andere bank zaten de vrouwen met baby’s naast elkaar en een bank met vier jongen mannen waaronder Mozes en vier oudere mannen die de leiding hadden.

We werden welkom geheten en gingen met elkaar staande zingen onder enthousiast geklap. Henk vertelde de kinderen een prachtig verhaal over een potlood, ze luisterden ademloos. Marnix had een preek voorbereid in het Engels en Mozes vertaalde vol vuur. Elia moest terug kijken om te weten waar hij naar toe moest (de berg Horeb).  Swingend liepen we allen vervolgens langzaam naar de collectekist onder het zingen van  ‘My  Lord is  good, He is good to me in vier talen.

Wat  voor ons romantisch was: een kerkdienst onder de boom was voor hen schaamtevol. We hadden in de bus de envelop gevuld zodat we hen iets  symbolisch konden aanbieden. Er zal nog wel heel wat tijd overeen gaan voordat zij een stuk land kunnen kopen. Onderwijl  passeerden zeven koeien, liep  een vrouw uit de hut op 10 meter afstand  naar een ander erf en stopte een fietser om eens uitgebreid te gaan kijken wat daar allemaal gebeurde.

De scriba van de kerk begeleidde ons naar de volgende kerkdienst 1,5 km verderop waar een kerk gebouwd was in 2004. Jongeren zongen onder begeleiding van een drumstel  en  twee trommels de longen uit hun lijf, de hele gemeente swingde mee. Ook hier preekte Marnix en vertaalde een ouderling omdat Mozes met Henk bij de zestig kinderen in de kindernevendienst buiten was. Marnix haalde de Zulu begroeting aan (Sawu bona) : als je iemand tegenkomt zeg je:’ik zie je’, de ander zegt ‘ik zie je’. Hij zei tegen de gemeente in het Zulu: ‘ik zie je’ en wij antwoordden: ‘ik zie je’.

Naar goed  Afrikaans gebruik moet je je voorstellen,zo ook hier. Vinden wij in Nederland de functie van iemand belangrijk,hier in Tamale gold ben je getrouwd en hoeveel kinderen heb je. Na afloop liepen we door het hoge gras naar een nabijgelegen erf met vijf hutten. Mozes stelde ons voor aan zijn vader die in een hut zat met een berg juist geoogste mais. In de volgende hut stond zijn moeder met haar drie dochters en een zoon,verder was er een glazenkast vol met pannen en hingen er enkele kledingstukken aan een touw. In een ander hut werd gekookt en op het middenerf lag de mais te drogen.

Tot slot reden we naar de voorzitter van de kerk. Bij hem thuis werden we gast vrij ontvangen met Ghanese snacks en een flesje frisdrank. Het  weblog is denk ik niet de plek voor een discussie over evangelisatie die we met elkaar voerden. Enkele opmerkingen tot slot :  verricht je als kerk diaconaal en sociaal werk omdat het goed is voor de ander of kun je ook evangeliseren tijdens dit werk omdat je wilt dat mensen Christen worden? Ook onder de leden  van de groep werd hier verschillend over gedacht. Goed doen op zich versus de kerk heeft leden nodig en als wij het sociale werk doen komt een andere kerk en pakt deze mensen van ons af.

De inzet van alle Presbyteriaanse ouderlingen,predikanten, lekenprekers voor hun kerk heeft mij zeer geraakt. Hun leven staat in het teken van werken voor de kerk en zich ervoor inzetten dat zoveel mogelijk mensen God leren kennen. Mozes inzet is hiervan een onderdeel. Een echte inspiratiereis dus voor mij.

Eveline Bersma


Maandag 25 oktober

Vandaag rond 09.00 uur uit Tamale vertrokken nadat alle koffers weer op het dak van de bus waren gehesen. Onderweg zijn we gestopt bij een enorme waterval. Rond 16.00 uur arriveerden we in ons hotel in Kumasi. 's Avonds stond er een heerlijk buffet voor ons klaar en hebben we na afloop onze ervaringen tot nu toe geëvalueerd.
Morgen zullen we onze reis naar het zuiden vervolgen.

Marjon Boerman


Dinsdag 26 oktober

Van  Kumasi  naar  Cape Coast

Vandaag vertrekken we naar Cape coast.  Nu we niet meer in het Noorden zijn zien we overal weer opschriften over Jezus en God op busjes en winkeltjes zoals “Jesus is evergreen LTD” en “With God supermarket.”  De route is prachtig. We rijden door een bebost heuvelachtig landschap met vooral veel cacao bomen.  We zien een vrouw met een singer  naaimachine op haar hoofd lopen, veel pompeus versierde doodskisten die langs de kant van de weg te koop staan en mensen die pakjes bananenbladeren ,  om eten in te verpakken, verkopen.   We eten in Assin Focil. De ober vertelt ons eerst uit het hoofd wat er te krijgen is. Daarna komt hij uit de keuken en blijkt er zelfs nog meer keuze te zijn.  Iedereen bestelt weer opnieuw.  Even later vraagt hij wie er vis en wie er kip bij wil. Er komt nog steeds geen pen en papier aan te pas. En zowaar,al snel hebben we allemaal het bestelde voor ons staan.  Dit is een wonder want tot nu toe gaat het in bijna alle restaurants wel een beetje mis met de bestellingen. In Cape coast gaan we eerst even naar het hotel.  Cape coast ligt in de Centralregion. In deze regio is het beste onderwijs van Ghana . Hier zijn veel mensen  met een kantoorbaan maar ook handel(export) en visserij zijn hier belangrijk. Vroeger werd er ook veel suikerriet verbouwd maar nu importeert Ghana vooral suiker uit Amerika.  Veel Afrikanen denken dat spullen van hun eigen continent inferieur zijn.

Aan het eind van de middag gaan we naar Hans Botel. Dit is een prachtig wandelgebiedje met veel vogels maar ook krokodillen. Deze krokodillen schijnen ongevaarlijk te zijn omdat ze genoeg gevoerd worden. Toch gillen wij het uit als Mister Minta (onze geweldige chauffeur) het waagt om 2 van deze roofdieren aan te raken. Voor het eten voeren wij nog een discussie over Afrikaanse theologie en verteld Henk over zijn levensfilosofie waarbij het woord ontmoeten centraal staat. Tenslotte eten we bij Hans Botel. Nog nooit is het zo’n puinhoop geweest op het moment dat de (verkeerde!) bestellingen worden gebracht. We moeten zeker  boeten voor onze perfecte maaltijd van vanmiddag, of is dat bijgeloof?

Henny Ridderikhoff


Woensdag 27 oktober

Hoogtepunten

Elke reis, elke ontmoeting heeft zijn hoogtepunten. Vandaag heb ik ervaren dat er op één dag meerdere kunnen zijn. De ochtend en de middag stonden in het kader van toerisme,dat in een reis als deze toch ook mag voorkomen.

Vanmorgen hebben we een boomtop wandeling gemaakt. Klinkt gevaarlijker dan hij was,maar toch… Om kennis te laten maken met de natuur,met het oerwoud heeft men in de buurt van Cape Coast de mogelijkheid gemaakt  langs een pad toch hoog tussen de bomen te komen  en dan over een plankier dat tussen en op touwen is opgehangen van een hoge  boom naar een andere te lopen. Het zijn 5 trajecten van samen ongeveer 340 meter opeen hoogte van ca 40 meter. Heel spannend en heel mooi om  zo neer te kijken op het regenwoud.  Voor wie ooit in Ghana komt is het een aanrader, zeker als je tijd hebt ook nog een wan deling in het woud te maken. De tijd daarvoor hadden wij vanmorgen niet. Er stond namelijk nog een toeristisch evenement op stapel dat we niet wilden missen.

De middag  een bezoek aan het fort Elmina dat in de 16e eeuw op de Portugezen werd veroverd. De daar gevangen gehouden mensen (van origine negers)  hoopten er op dat deze machtswisseling ook zou betekenen dat het met de slavenhandel  afgelopen zou zijn. Dat was een misrekening. In de230 jaar dat de Nederlanders,eerst de VOC en later het Koninkrijk der Nederlanden, het daar voor het zeggen hadden ging het op dezelfde of nog hogere schaaldoor. Ieder kent wel de verhalen hoe de geroofde mensen als onwaardige schepselen  werden behandeld.  Mannen en vrouwen werden van elkaar gescheiden en in kelders/hokken opgesloten  totdat er weer schepen beschikbaar waren om hen naar de plantages in het werelddeel  Amerika te brengen. Dan gingen ze door de enige deur die een kelder had. De mannen waren gebrandmerkt, de vrouwen voorzien van een metalen band om hun  hals. Van de binnen gebrachte mensen overleefde twee derde gedeelte het verblijf voor het transport naar de West niet.   Op de vraag van een van ons of de man die ons  alles liet zien, een echte Ghanees, er geen moeite mee had een groep Nederlanders rond te leiden zei hij: Het is gebeurd, we moeten voort en geen haat blijven meedragen.

In de avond kwamen we weer terug op het doel van de reis, inspiratie opdoen voorons werk als ZWO-ers . De heer Kofi Amfo predikant in de Presbyteriaane kerk van Ghana bediscussieerde met ons de ontwikkelingshulp die gegeven wordt aan Ghana. Wat dit met de maatschappij doet  Het gesprek ging niet alleen daarover,maar ook over de kerk. De hulp die gegeven wordt om het land meerkansen te geven zichzelf te ontwikkelen  mag niet bevoogdend zijn,  niet de mensen het initiatief uit handen te nemen. Daarbij  moeten niet worden vergeten dat het land pas ruim vijftig jaar zelfstandig is en wij er enkele  eeuwen over hebben gedaan om te komen waar wij nu zijn. Met betrekking tot de kerkontwikkeling viel me op dat hij ervoor pleitte goed of beter aan te sluiten bij de cultuur,hoewel hij op een aantal punten daar ook kritiek  op had.

Al met al een boeiende dag waarbij we tijdens de busritten genieten konden van de omgeving en de karakteristieke straathandel.

Herman Vermaat

Donderdag 28 oktober

Vandaag verlaten we Cape Coast, en gaan op weg naar Accra, deze tocht gaat dicht langs de kust, daarom maken we nog een koffiestop bij een hotel aan het strand, sommigen van ons maken van de gelegenheid gebruik om even met de voeten (of meer) in zee te staan.

In Accra zien we de armoedige behuizing van de vissers, vervallen gebouwen, en hele vluchtelingenwijken, maar ook het drukke verkeer en de handel van een echte havenstad die bruist. We bezoeken er het hoofdgebouw van de presbyterian church of Ghana, en ontmoeten er weer Kofi Amfo. In dit gebouw kunnen we gebruik maken van de internetfaciliteiten om onze boardingspasses uit te printen. Men is vereerd met ons bezoek en verwent ons met een hapje en een drankje, ook krijgen we allemaal een poloshirt met het logo van de PCG erop en achterop een Bijbeltekst.

Dan vertrekken we naar onze laatste verblijfsplaats, een mooi hotel met alle luxe die je wenst.

’s Middags komt rev. Dr.David Kpobi (kerkhistoricus) ons iets vertellen over het ontstaan van de slavenhandel en de rol van de betrokken landen hierin. Na ons bezoek aan Elmina zijn wij allemaal zeer geïnteresseerd in deze lezing, de discussie is dan ook levendig. Dr. Kpobi heeft uitgebreid studie gemaakt over het leven van Jacobus Kappeteyn, en is erop gepromoveerd tijdens zijn verblijf in Nederland. Dr Kpobi heeft een aantal jaren in Nederland gewoond en vertelt ons hoe hij dat als Ghanese predikant ervaren heeft. De cultuurverschillen zijn voor dit gezin zeker niet gemakkelijk geweest. Ook hebben wij het nog over de toekomst van Ghana, vooral nu er olie is gevonden zal er een spannende tijd aanbreken voor dit land.


Vrijdag 29 oktober

Deze laatste dag in Ghana gebruiken we om de laatste souvenirs te kopen in het art centre. De handelaren hebben ws. in de gaten dat wij onze laatst cedi’s willen opmaken want ieder doet zijn best om ons hun winkeltje binnen te lokken, waar het onderhandelen kan beginnen. Ieder van ons doet zijn aankopen, we hebben heel wat mee te sjouwen naar huis.

Als laatst bezoeken we  nog een art gallery, ook daar wordt nog het een en ander gekocht, want terug in Nederland is de mogelijkheid voorbij.

Na een heerlijke lunch vertrekken we naar de luchthaven om in te checken voor de thuisreis.

Wilma Oosse-Koppejan


Zaterdag 30 oktober

Na een voorspoedige vlucht landen we om 05.45 uur (03.45 uur Ghaneze tijd en dat valt niet mee) op Schiphol. Daar staat onze familie ons op te wachten. We kunnen terugkijken op een onvergetelijke reis.

Marjon Boerman