Kinderen in oorlogssituaties
Gevolgen voor kinderen
Aantal kinderen in oorlogssituaties
Oorzaken
Oplossingen
Kinderen in oorlogssituaties
Over de hele wereld woeden tientallen oorlogen en (gewapende) conflicten. Meestal zijn dit geen oorlogen tússen landen maar binnen één land. Bij deze burgeroorlogen raken, behalve soldaten en rebellen, steeds vaker gewone burgers betrokken. Kinderen zijn vaak de eerste slachtoffers van gewapende conflicten door kleine wapens en landmijnen. Ook worden vele miljoenen mensen en kinderen vervolgd of achtergesteld door hun geloof, ras of politieke overtuiging. Velen moeten vluchten om hun leven veilig te stellen en komen terecht in vluchtelingenkampen in een naburig land, of raken ontheemd in hun eigen land.
terug
Gevolgen voor kinderen
De gevolgen voor kinderen in conflictsituaties zijn zeer ernstig. Kinderen komen om in het geweld of raken ernstig gehandicapt. Ze verliezen hun ouders of familieleden en raken ontheemd in eigen land of in een buurland. Als ze in vluchtelingenkampen leven krijgen ze vaak te maken met gebrek aan water, voedsel en gezondheidszorg. Zelden krijgen ze de kans om naar school te gaan. Daardoor lopen deze kinderen een grote achterstand op. Het gebrek aan onderwijs betekent ook dat kinderen leven zonder structuur en zonder toekomstmogelijkheden. Veel kinderen lopen traumatische ervaringen op door het geweld dat hun familieleden en bekenden of henzelf wordt aangedaan.
- Slachtoffers van mijnen
Wereldwijd liggen naar schatting 110 miljoen landmijnen onder de grond. Naar verhouding worden kinderen hiervan vaker het slachtoffer dan volwassenen, omdat de kinderen onderweg naar school, of tijdens het spelen, minder scherp opletten en op een mijn stappen. Veel kinderen komen daarbij om of raken ernstig gehandicapt. Wapenfabrikanten produceren zelfs mijnen die er uitzien als kinderspeelgoed. De kinderen die zo’n mijn vinden, hebben geen idee dat het speeltje gevaarlijk is en het ding ontploft in hun handen met alle gevolgen van dien.
- Kindsoldaten
Een aparte groep kinderen zijn de kindsoldaten die zelf in gewapende conflicten betrokken zijn (geweest). Ze worden, vaak onder dwang, geronseld door guerilla-groepen en het leger, omdat ze goedkoop zijn en gemakkelijk te ‘vormen’. Vooral alleenstaande kinderen, straatkinderen en ontheemde kinderen zijn in ruil voor voedsel en bescherming een makkelijke prooi. Maar er worden ook kinderen geworven op het platteland, waar guerilla-oorlogen soms al jaren lang heersen, en waar kinderen weinig toekomstmogelijkheden hebben. Vaak beginnen kindsoldaten met het uitvoeren van klussen in het kamp, zoals water halen, hout sprokkelen, koken en wassen. Langzamerhand worden ze steeds meer ingezet voor het dragen van wapens, spioneren en uiteindelijk in de gewapende strijd, vaak onder invloed van drugsgebruik.
- Meisjes
De meeste kindsoldaten zijn jongens, maar ook meisjes worden gerekruteerd voor de verzorging in de kampen en voor de gewapende strijd. Een andere taak is het leveren van seksuele diensten. Meisjes in conflictsituaties, kindsoldaten, maar ook meisjes die niet direct zelf in de gewapende strijd betrokken zijn, lopen een verhoogd risico seksueel misbruikt te worden.
terug
Wereldwijd liggen naar schatting 110 miljoen landmijnen onder de grond. Naar verhouding worden kinderen hiervan vaker het slachtoffer dan volwassenen, omdat de kinderen onderweg naar school, of tijdens het spelen, minder scherp opletten en op een mijn stappen. Veel kinderen komen daarbij om of raken ernstig gehandicapt. Wapenfabrikanten produceren zelfs mijnen die er uitzien als kinderspeelgoed. De kinderen die zo’n mijn vinden, hebben geen idee dat het speeltje gevaarlijk is en het ding ontploft in hun handen met alle gevolgen van dien.
Aantal kinderen in oorlogssituaties
Op dit moment zijn twintig miljoen kinderen op de vlucht als gevolg van gewapende conflicten. De afgelopen tien jaar zijn twee miljoen kinderen omgekomen in oorlogsgeweld, zes miljoen kinderen ernstig gewond geraakt en twaalf miljoen kinderen zijn nog steeds zonder vaste woonplaats. Wereldwijd zijn meer dan een half miljoen kinderen onder de achttien jaar ingelijfd in legers in meer dan 85 landen. Driehonderdduizend (300.000) van hen vechten op dit moment daadwerkelijk mee in oorlogen. In driekwart van alle conflicten worden kinderen ingezet als soldaat. Sommigen zijn maar zeven jaar oud.
terug
Oorzaken
De oorzaken van gewapende conflicten kunnen heel verschillend zijn. Kinderen behoren tot de grootste groep slachtoffers door hun (lichamelijke) kwetsbaarheid. Bovendien beschermt de wet hen vaak onvoldoende, en mogen zij al voor ze volwassen zijn als soldaat gerekruteerd worden. In conflictsituaties gaan mensen dood of slaan ze op de vlucht. Hele families vallen uiteen en onderlinge contacten worden verbroken. Zonder de bescherming van familie of gemeenschap staan kinderen bloot aan grote risico’s.
terug
Oplossingen
We hebben te maken met zeer verschillende soorten kinderen in conflictsituaties. De eerste behoeften van deze kinderen zijn voedsel, water, huisvesting en gezondheidszorg en bescherming tegen het geweld. Hier wordt meestal aandacht aan besteed in (nood)hulp- en vluchtelingenprogramma’s. Kinderen in de Knel richt zich vooral op:
- Rehabilitatie. Kinderen leren om opgelopen trauma’s te verwerken en door onderwijs weer toekomstmogelijkheden bieden. Kindsoldaten vormen een aparte groep, omdat zij zowel dader als slachtoffer zijn.
- Lobby en bewustwording om te komen tot de oplossing van conflicten en vredesonderwijs om conflicten te voorkómen, vooral gericht op de situatie van kinderen.
Kinderen die lijden of geleden hebben onder conflictsituaties, kunnen het best geholpen worden binnen hun familie en hun gemeenschap. Daarom steunt Kinderen in de Knel projecten, die hier rekening mee houden en bijvoorbeeld familiebanden proberen te herstellen en de gemeenschap erbij betrekken.
- Traumaverwerking
Trauma’s kunnen alleen maar goed verwerkt worden als het aansluit bij de lokale cultuur en tradities. De eigen gemeenschap moet deze zorg en herstel kunnen bieden. Het is meestal te duur om ieder kind apart te behandelen en dit is ook lang niet altijd nodig. Het is belangrijk dat ze zich leren uiten, zich weer gaan hechten en weer leren vertrouwen in mensen om hen heen. Met name sport, spel, drama, tekenen en muziek kunnen daarbij van belang zijn. Vaak moet speciale aandacht worden besteed aan meisjes, bijvoorbeeld in aparte meisjesgroepen, omdat zij mogelijk te kampen hebben met speciale problemen, als gevolg van seksueel misbruik. Alleen in die gevallen, waarin de gemeenschap een kind niet (meer) kan helpen, kan professionele (individuele) psychische hulpverlening worden geboden.
- Programma’s voor kindsoldaten
Kindsoldaten zijn zowel ‘dader’ als ‘slachtoffer’. Dat maakt hun herstel en terugkomst in hun familie en hun samenleving nog een stuk moeilijker en tijdrovender. Op de eerste plaats moeten kinderen begeleid worden in het loslaten van hun rol als soldaat. Rituelen kunnen daarbij een belangrijke rol spelen, bijvoorbeeld het verbranden van de kleren uit die tijd. Ze moeten hun trauma’s kunnen verwerking om het verleden draaglijk te maken. Het herstel kan alleen succes hebben als de familie en de gemeenschap hierbij betrokken worden en zich weer willen verzoenen. Ook familieleden hebben trauma’s te verwerken. Verder hebben voormalige kindsoldaten en hun familie behoefte aan scholing, vakopleidingen en mogelijkheden om geld te verdienen voor hun levensonderhoud.
- Onderwijs
De meeste kinderen in conflictsituaties krijgen nauwelijks onderwijs. Daardoor hebben ze levenslang een achterstand in hun ontwikkeling. Onderwijs geeft kinderen houvast en structuur, leert hen waarden en normen. Ze kunnen er nieuwe vaardigheden leren, zoals hoe je kunt voorkomen dat je AIDS krijgt, of dat je slachtoffer wordt van een mijn. Kinderen in de Knel vindt onderwijs belangrijk, maar vindt dit in de eerste plaats een taak van de overheid of in vluchtelingenkampen van de Verenigde Naties. Kinderen in de Knel wil daar wel ondersteuning bij bieden. Voor de ontwikkeling van kinderen in conflictsituaties is aanvullend onderwijs namelijk van groot belang, zoals ontspannende activiteiten en voorlichting en mogelijkheden om (traumatische) ervaringen te verwerken.
Om uit te groeien tot evenwichtige volwassenen, is het voor kinderen belangrijk dat ze mensen ontmoeten aan wie zij zich kunnen spiegelen. In conflictsituaties zien zij veel negatieve voorbeelden, zoals de militaire leiders, waar met name kindsoldaten zich aan spiegelen. Het ontbreekt aan positieve voorbeelden. Daardoor is het voor kinderen moeilijk om zich te ontwikkelen tot evenwichtige volwassenen en kunnen ze problemen hebben in het aangaan van relaties met anderen.
- Vredesonderwijs
Met name in landen waar jarenlang geweld plaatsvindt is vredesonderwijs voor kinderen van groot belang. Zo kunnen kinderen normen en waarden leren die gebaseerd zijn op mensenrechten, vrede en verzoening. Zij zijn de volwassenen van de toekomst, die (nieuwe) conflicten kunnen voorkomen en een verdraagzame samenleving kunnen opbouwen.
- Lobby
Om (gewapende) conflicten te voorkomen is lobby noodzakelijk. Kerk in Actie pleit ervoor dat kinderen niet actief bij oorlogen en gewapende conflicten betrokken raken. In het Verdrag voor de Rechten van het Kind is bepaald dat de minimumleeftijd voor soldaten18 jaar moet zijn. Nederland heeft dit verdrag nog steeds niet ondertekend. In ons land is de minimumleeftijd voor rekrutering 17 jaar. In Groot-Brittannië mogen 15-jarigen het leger al in. Ook Amerika wil dit verdrag niet ondertekenen. De kinderen in deze westerse landen worden door bijkomende strikte regelgeving goed beschermd. Maar dat geldt niet voor kinderen in ontwikkelingslanden. Het feit dat de westerse landen dit protocol niet willen ratificeren heeft nadelige gevolgen voor de lobby in de ontwikkelingslanden.
In 1999 werd het ILO-verdrag (van de Internationale Arbeidsorganisatie van de Verenigde Naties) over het verbod op de ergste vormen van kinderarbeid ondertekend. Toen hebben enkele westerse landen, waaronder Nederland, verhinderd dat daarbij het lot van kindsoldaten wordt erkend als één van de meest gevaarlijke vormen van kinderarbeid. Lobby op al deze punten blijft noodzakelijk.
Ook is er lobby nodig voor een verbod op landmijnen en voor het opruimen van landmijnen. Kerk in Actie geeft geld voor lokale en internationale lobby, maar neemt hier ook zelf aan deel in samenwerking met anderen.
Trauma’s kunnen alleen maar goed verwerkt worden als het aansluit bij de lokale cultuur en tradities. De eigen gemeenschap moet deze zorg en herstel kunnen bieden. Het is meestal te duur om ieder kind apart te behandelen en dit is ook lang niet altijd nodig. Het is belangrijk dat ze zich leren uiten, zich weer gaan hechten en weer leren vertrouwen in mensen om hen heen. Met name sport, spel, drama, tekenen en muziek kunnen daarbij van belang zijn. Vaak moet speciale aandacht worden besteed aan meisjes, bijvoorbeeld in aparte meisjesgroepen, omdat zij mogelijk te kampen hebben met speciale problemen, als gevolg van seksueel misbruik. Alleen in die gevallen, waarin de gemeenschap een kind niet (meer) kan helpen, kan professionele (individuele) psychische hulpverlening worden geboden.
Download informatie over kinderen in oorlogssituaties.
terug