Egypte
Egypte is voor Kerk in Actie een belangrijk land. De grootste Koptisch-Orthodoxe Kerk en de grootste Protestantse Kerk in het Midden-Oosten bevinden zich in Egypte. Christenen maken in Egypte tien procent van de bevolking van 79 miljoen inwoners uit. De belangrijkste godsdienst in Egypte is echter de Soennitische Islam. Goede relaties tussen christenen en moslims zijn dan ook van het grootste belang.
Armoede
Egypte is een arm land. Ruim de helft van de ruim tachtig miljoen inwoners moet rondkomen van twee dollar per dag. De grote armoede wordt veroorzaakt door de snelle bevolkingsgroei en door de invoering van de vrije markteconomie. Dit betekent op het platteland dat de overheid vooral exportproducten wil verbouwen, waarvan met name de kleine boeren de dupe worden: ze verliezen hun goede grond, moeten op slechte grond zien te overleven, waardoor ook hun kinderen moeten werken en niet meer naar school kunnen. Kerk in Actie geeft in Egypte steun aan kerken en christelijke organisaties op het gebied van armoedebestrijding, verbetering van de positie van vrouwen, interreligieuze dialoog en de verspreiding van het Evangelie.
Christenen en moslims in de Egyptische samenleving
De belangrijkste godsdienst in Egypte is de Soennitische Islam (meer dan 80 procent van de bevolking). Ongeveer tien procent van de Egyptenaren zijn christen, vooral Koptisch Orthodox. De Koptische Orthodoxe Kerk is onderdeel van de Oosters Orthodoxe kerkfamilie, ontstaan in de eerste eeuwen van de jaartelling. Moslims veroverden Egypte in de zevende eeuw en vestigden er de Islam als dominante godsdienst. Na een periode van relatieve rust en onafhankelijkheid binnen de Islamitische wereld veroverden de Turken Egypte in 1517, en namen het op in het Ottomaanse rijk. In 1882 werd Egypte een Brits protectoraat, en in 1952 werd het land pas echt onafhankelijk van buitenlandse mogendheden.
Een islamitisch land
De islam is sinds 1980 de staatsgodsdienst van de Republiek Egypte. De Egyptische grondwet garandeert weliswaar vrijheid van geloof en vrijheid van godsdienstige praktijk, maar de overheid beperkt dit recht wel. Volgens de grondwet is de sharia de belangrijkste bron voor wetgeving en praktijken die in strijd zijn met de officiële interpretatie van de sharia zijn verboden. Het in praktijk brengen van Christendom en Jodendom wordt niet gezien als iets dat in strijd is met de sharia. Desondanks klagen christenen over discriminatie in het openbare leven en om tegenwerking bij het bouwen van kerken (het is uitermate moeilijk om toestemming voor de bouw van een kerk te krijgen). Aan de andere kant hebben kerken en christenen hun eigen door de overheid erkende raden, die zelfs publiekrechtelijke uitspraken kunnen doen (zoals over familierecht, echtscheiding en dergelijke).
Islam in het dorp en in de stad
Zoals in veel islamitische landen is er een groot verschil tussen de eenvoudige en ongeletterde islam in de dorpen, met slechts rudimentaire kennis van islam, weinig bindende voorschriften en een erg mystieke inslag, en de officiële islam in de steden met een veel exactere en meer jurisiche inslag. Dorpsislam (volksislam) kent vele onorthodoxe gebruiken, heiligenverering, magie en amuletten, en een actief geloof in jinns (boze geesten, uitdrijving etc). In de steedse islam worden mannen en vrouwen vaak streng gescheiden en mannen en vrouwen bouwen dan ook los van elkaar hun geloofsbeleving op. Bij vrouwen spelen ceremonies rond geestesbezetting (zar-ceremonies) een grote rol, zowel in de steden als in de dorpen. Mannen zijn vaak betrokken bij de Sufi-orden, met muziek, extatische Koran recitering en dergelijke.
Protestbeweging
Er is altijd spanning geweest tussen de religieus georiënteerde meerderheid en de maatschappelijke elite die het bestuur van het land vormde, en zich veel meer seculair liet inspireren. Zoals in veel moslimlanden ontstonden in de negentiende en de eerste helft van de twintigste eeuw allerlei hervormingsbewegingen in de islam. Sommigen daarvan ontwikkelden zich na de tweede wereldoorlog, en vooral in de zeventiger en tachtiger jaren tot een protestbeweging tegen het secularisme van de leiders. Deze hervormingsbeweging huldigt moderne fundamentalistische principes en wil de staat naar islamitisch sharia-model hervormen (islamisten). In Egypte nam deze vernieuwingsbeweging ook gewelddadige vormen aan. Te denken valt aan de Islamitische Broederschap die in 1928 werd opgericht, maar sinds de zeventiger jaren met nieuw elan haar gedachtengoed verspreidt. Zij wordt te vuur en te zwaard bestreden door de overheid, en tegelijk probeert het regiem ze in te palmen door maatregelen te nemen en wetten uit te vaardigen die door islamisten positief worden gewaardeerd (en die meer in overeenstemming zijn met het denken in termen van sharia). Christenen zijn nogal eens de stille slachtoffers van dit kat en muisspel.
Universiteit
In de loop der eeuwen werd Cairo een belangrijk centrum van islamitische geleerdheid in de islamitische wereld. Dat kwam vooral door de ontwikkeling van de Al Azhar universiteit. De Al Azhar Universiteit is in 988 op gericht, en is daarmee één van de alleroudste universiteiten ter wereld. Aan de theologische faculteit studeren mensen uit de hele islamitische wereld (van Indonesië, Maleisië en Pakistan tot aan de USA en Europa) en de opleiding geniet een enorm prestige onder moslims. De oelama’s (geleerden) van de Al-Azhar worden door Soenitische moslims vrijwel overal ter wereld erkend als de belangrijkste deskundigen op het gebied van de islamitische wet, of de sharia. Geestelijk leider van de Al Azhar universiteit is Mohammed Sayyed Tantawi.
Koptische kerk
De Koptisch Orthodoxe Kerk (Koptisch betekent “Egyptisch”) volgt haar eigen regels. Vooral het familierecht is strak geregeld (ze erkent bijvoorbeeld geen echtscheiding). Er vindt wel een modernisering plaats nu de kerk een meer maatachappelijke rol op zich neemt. Het programma BLESS is daar een voorbeeld van. Nu de kerk actiever wordt in het openbare leven, ontstaat er ook een wisselwerking met dat openbare leven, die hier en daar tot verandering leidt en ook de rigide structuren van de Kopticsche kerk wat flexibiliseert. De Koptisch Orthodoxe Kerk heeft een rijke geschiedenis. In haar organisatie en geschiedenis speelt de kloostertraditie een grote rol. In de laatste jaren neemt het kloosterleven in de orthodoxe kerken in het Midden-Oosten een nieuwe vlucht. Veel oude kloosters die niet meer werden gebruikt, worden herbouwd en heringericht en bevolkt met nieuwe monniken. Veelal mensen die na een actief maatschappelijk bestaan zich in het kloosterleven terug willen trekken om hun geestelijk leven op te bouwen. Vaak zijn het niet de minsten: doctoren, architecten en accountants trekken zich terug in kloosters en geven de kerk en haar hiërarchie nieuwe impulsen. In de veel kleinere Evangelisch Presbyteriale Kerk zijn dit soort moderniserende ontwikkelingen al veel langer aan de gang. In die kerken ontstaat een interessante koppeling tussen Evangelicale bevlogenheid en maatschappelijke betrokkenheid in de kerk.
Lees meer over Egypte Interactief.