Veel christenen in Bolivia hebben een inheemse achtergrond. De oecumenische theologische opleiding ISEAT in La Paz trekt studenten uit verschillende kerken. In het onderwijs zoekt men naar de betekenis van het geloof in de specifieke Boliviaanse situatie. Ook is er een programma op locatie voor gemeenteleden.

Inheemse bevolking
In Bolivia is meer dan 60% van de bevolking van inheemse afkomst. In dit land dat meer dan 26 keer zo groot is als Nederland, wonen 32 verschillende inheemse volken. Onder hen zijn de inheemsen van het hoogland – met name de volken van de Aymara’s en de Quechua’s – veruit in de meerderheid. Traditioneel zijn zij afkomstig uit het hoge Andesgebergte. De meesten wonen en werken daar nog steeds, al is er de laatste jaren ook veel migratie naar de steden in het laagland. De inheemse bevolking wordt binnen de Boliviaanse maatschappij op veel verschillende manieren gediscrimineerd en uitgesloten. De benaming 'indiaan' ('indio') klinkt doordoor als een scheldwoord. Zelf noemen zij zich liever ''pueblos originales' (oorspronkelijke bevolking) of inheemsen. De werkloosheid onder de inheemsen is groot. Bolivia geldt als het armste land van Zuid-Amerika. Onder de allerarmsten zijn inwoners van inheemse afkomst zeer rijk vertegenwoordigd.

Theologisch instituut ISEAT
Kerk in Actie partner ISEAT is een oecumenisch instituut voor theologisch onderwijs in La Paz. La Paz is met 1 miljoen inwoners de grootste stad van Bolivia, en tevens regeringscentrum. Het zuidelijker gelegen Sucre is de hoofdstad. Bijzonder is, dat ISEAT in het onderwijs uitgaat van de inheemse achtergrond van de studenten. In de regio is een discussie gaande over hoe christendom en de inheemse spiritualiteit zich tot elkaar verhouden. ISEAT heeft dependances in Santa Cruz, een snel groeiende stad in het tropisch laagland (met ook 1 miljoen inwoners) en in Cochabamba. Daarnaast is er een kleine dependance in Sicuani, in de Peruaanse Andes. De studenten komen uit verschillende kerken, waaronder de Methodisten Kerk, de Lutherse Kerk en de Rooms-katholieke Kerk. Tot zomer 2008 gaf een Nederlandse theologe les aan het instituut.

Inheemse achtergrond
Veel studenten aan het ISEAT hebben een inheemse achtergrond, de meeste van hen zijn Aymara of Quechua. Ze zijn lid van een kerk, maar zijn in veel gevallen ook opgevoed met de rituelen van de inheemse godsdienst. Vooral studenten die op het platteland zijn opgegroeid in kleine boerengemeenschappen kennen de inheemse gebruiken van zeer nabij. Veel inheemse rituelen en religieuze voorstellingen hebben te maken met de landbouw. Zo speelt Moeder Aarde een belangrijke rol in de inheemse godsdienst, maar ook de zon, de maan en de hoge bergtoppen. Vanwege de voortgaande trek naar de grote steden zijn veel rituelen de afgelopen jaren op de achtergrond geraakt. De studenten die in de stad geboren en getogen zijn, kennen de gebruiken vaak alleen van horen zeggen. Voor hen werkt de aandacht voor de inheemse tradities binnen de theologieopleiding aan het ISEAT vaak als een eye-opener. Ze worden zich op een nieuwe manier bewust van hun inheemse afkomst en de betekenis daarvan voor hun manier van leven en geloven.

Christendom en inheemse spiritualiteit
Eeuwen lang hebben christelijke kerken afwijzend gereageerd op de inheemse cultuur en godsdienst. Ook binnen de protestantse kerken was er aanvankelijk geen openheid voor de inheemse wijze van geloven. Wie zich bij de kerk aansloot, moest daarmee afstand doen van de inheemse godsdienstige opvattingen, van de eigen opvoeding en spiritualiteit. In de praktijk bleven veel inheemse gebruiken en tradities voort-bestaan, hetzij ondergronds, hetzij vermengd met het christelijke geloof. Voor veel inheemse christenen betekent dit, dat zij binnen de kerken worstelen met hun eigen identiteit en afkomst. Ze voelen dat ze op grond van hun afkomst ook in de kerken gediscrimineerd worden. Er zijn binnen de christelijke kerken in Bolivia nog altijd veel gelovigen die zich sterk tegen de inheemse religie keren. Omgekeerd zijn er ook inheemsen die zich volledig van de kerken afkeren en zich geheel op de inheemse tradities richten.

Inheemse cultuur en spiritualiteit serieus nemen
Docenten aan het ISEAT willen de inheemse cultuur en spiritualiteit serieus nemen en niet op voorhand verwerpen. Voor mensen die van hun inheemse ouders respect voor mensen, voor de gemeenschap en het leven hebben geleerd, is het een bevrijding wanneer in de kerk hiervoor waardering bestaat. Tegelijk kan zo op een eerlijke manier gesproken worden over de betekenis van het evangelie in de inheemse context. En dikwijls blijkt dat de inheemse lezing van het evangelie een heilzame correctie kan zijn op de theologie en cultuur in de kerken.

Studeren op verschillende niveaus
ISEAT telt binnen haar universitaire programma momenteel een kleine 100 studenten. Zij hebben de mogelijkheid om op verschillende niveaus theologie te studeren afhankelijk van de vooropleiding die ze hebben genoten. Op het doctoraal niveau wordt het eerste gedeelte van de studie gewoon in Bolivia gedaan, waarna de studie afgerond kan worden aan de Universidad Bíblica Latino-Americana (UBL) in Costa Rica (eveneens een partner van Kerk in Actie).

Programma’s voor leken
Daarnaast bestaat er een programma voor theologische vorming van leken, het zogeheten Bijbels Pastorale Programma. Dit programma is gericht op mensen die alleen een lagere school opleiding hebben, maar binnen hun kerk speciale verantwoordelijkheden dragen. Het kunnen lekenpastores zijn, jeugdwerkers, catecheten of begeleiders van het zondagschoolwerk. Ook mensen uit het onderwijs en uit vrouwengroepen vinden hun weg naar deze cursussen. De behoefte aan scholing is juist op dat niveau erg groot en het programma groeit daarom sterk.

Oecumenisch
Oecumenische samenwerking tussen kerken is in Bolivia moeilijk. De onderlinge verdeeldheid en het wantrouwen over en weer zijn groot. Aan het ISEAT leren studenten de verschillen tussen kerkgenootschappen te overbruggen, door in openheid met elkaar te studeren en te praten over geloof, kerk en cultuur. ISEAT werkt hard aan een theologie en een vorm van kerkzijn die inheemse christenen tot hun recht laten komen.

Meer informatie
Boek 'Portretten uit Bolivia. Levensverhalen die inspireren.' Bestel via de webwinkel.
Meer informatie over Bolivia.
Lees meer op de eigen spaanstalige en engelstalige website van ISEAT.