Juridische steun en training van inheemse gemeenschappen

Weenhayek
In het zuidoosten van Bolivia leeft het inheemse volk van de Weenhayek langs de oevers van de rivier Pilcomayo, die door de Gran Chaco loopt. Dit uitgestrekte natuur- en leefgebied, de Gran Chaco, ligt verspreid over drie landen: Bolivia, Argentinië en Paraguay. De Boliviaanse Chaco is het werkgebied voor CERDET.
Het werk van Weenhayekmannen bestaat voornamelijk uit de visvangst in de rivier, terwijl de Weenhayekvrouwen kunstnijverheidsproducten maken. Grootschalige veeteelt en sojaproductie bedreigen het grondgebied van de gemeenschappen. Ook claims van olie- en gasproducenten en de aanleg van leidingen in deze gebieden, bedreigen het voortbestaan van de gemeenschappen. Tot een aantal jaren geleden leefden deze groepen Weenhayek tamelijk geïsoleerd. Nu worden ze gedwongen tot contact. Waardoor hun traditionele manier van leven onder druk komt te staan.
De Weenhayek leven in kleinere gemeenschappen die niet veel contact hebben met elkaar, hun ontwikkelings- en organisatieniveau is laag, wat ervoor kan zorgen dat zij zich moeilijk kunnen weren tegen invloeden van buitenaf. Dit is ook een factor die het werk van CERDET moeilijker maakt. De ontwikkeling en ondersteuning van de gemeenschappen en de samenwerking tussen verschillende groepen is belangrijk. CERDET ondersteunt daarom ook een nog vrij jonge organisatie van Weenhayek- gemeenschappen.

Milieu

Het milieu staat onder druk van de olie-en gaswinning, maar ook worden de rivieren vervuild door mijnbouw. Aan de bovenloop van de Pilcomayo ligt in het hoge Andesgebergte, de stad Potosi, vanouds een mijnstad. De mijnen leveren ook een bijdrage aan de vervuiling. Door verbetering van de wetgeving op het gebied van grondbezit en deelname van inheemse groepen aan de samenleving in de laatste jaren, is het voor Weenhayek mogelijk ook hun rechten op te eisen.

Trainingen voor Weenhayek
CERDET geeft intensieve ondersteuning aan de Weenhayek om rechten die hen door de nationale overheid zijn toegekend, uit te oefenen. CERDET doet dit door het geven van cursussen over leiderschap, vorming van gemeenschappen en individuele mensen, en ondersteuning op juridisch gebied. Deze ondersteuning is belangrijk, inheemse bevolkingsgroepen zijn in Bolivia lange tijd behandeld als onmondig en het sprak niet vanzelf dat men de rechten ook opeiste. Rechters, politici en grootgrondbezitters zijn niet gewend aan tegenwicht van inheemse bevolkingsgroepen. De steun van CERDET leert mensen op te komen voor hun eigen belangen.
Ook geeft CERDET begeleiding bij onderhandelingen met internationale gasbedrijven. In het zuiden van Bolivia zijn grote gasvoorraden, die liggen in traditionele leefgebieden van o.m. de Weenhayek. Men moet volgens internationale verdragen de (milieu)schade die ontstaat bij de winning van gas vergoeden. Die vergoeding kan worden gebruikt om de gemeenschappen te helpen zich te ontwikkelen.

CERDET werkt nu aan het uitvoeren van een driejarenplan (2009 – 2011) om de capaciteiten van de Weenhayek op het vlak van organisatievorming en het bepleiten van hun grond- en bestaansrechten te versterken (zie vertaalde brochure). Hun wetskennis wordt uitgebreid en men leert te onderhandelen met belangrijke instanties en bedrijven. De aandacht voor hun culturele waarden wordt vergroot. En tot slot is er meer aandacht voor de rol van vrouwen in de gemeenschap en de besluitvorming.

Programma Gran Chaco
CERDET participeert in het Programma Gran Chaco. Zes partnerorganisaties van ICCO & Kerk in Actie hebben besloten een gezamenlijk driejarig programma uit te voeren om op te komen voor de rechten van inheemse volken in het Gran Chaco-gebied van Zuid Amerika. De zes partnerorganisaties in dit programma zijn:

In West Paraguay: Tierraviva, Pro Comunidades Indígenas(PCI) en Iniciativa Amotocodie
In Zuidoost Bolivia: CERDET
In Noord Argentinië: Asociana en JUM.

De partnerorganisaties zijn enkele van de weinige organisaties die de inheemsen (soms in coördinatie met steun aan kleine niet-inheemse boerenfamilies) ondersteunen en begeleiden bij organisatievorming, juridische hulp bij grondrechtprocessen, verbetering van de gezondheidszorg en watervoorziening, landbouw en bijenteelt. De samenleving heeft veel vooroordelen over de inheemsen en ziet en behandelt hen als tweede- of derderangs burgers. Met de komst van de eerste inheemse president Evo Morales in Bolivia is daar de situatie wat sneller aan het veranderen.
In dit Gran Chaco-programma worden een aantal doelstellingen gerealiseerd die samenwerking tussen de ondersteunende organisaties en de inheemsen vereisen. Het gaat dan bijvoorbeeld om het opzetten van een observatorio (uitkijkpost voor informatieverzameling, signalering, lobby) van de veelvuldig geschonden grondrechten van de inheemsen én het uitbrengen van een jaarverslag over de schending van rechten van de inheemsen. Met vereende krachten kunnen zij hun rechten beter opeisen. Verder wordt de uitwisseling van kennis en ervaring tussen de verschillende inheemse groepen bevorderd op het gebied van ecologische en traditionele landbouwproductie en op het gebied van man-vrouwverhoudingen, kunstnijverheidproductie en cultuuroverdracht.
Al naar gelang de aanwezige specialistische kennis worden de specifieke activiteiten “getrokken” door verschillende partnerorganisaties. De algehele coördinatie van het Programma Gran Chaco ligt bij de organisatie Tierraviva. Het belang van de steun van ICCO & Kerk in Actie aan dit programma ligt in de vergrote samenwerking tussen partnerorganisaties en inheemse gemeenschappen, bredere uitwisseling van kennis en ervaringen en versterking van de complementariteit, in antwoord op de problematiek van de inheemse volken en gemeenschappen in de Gran Chaco, die ook steeds meer op internationaal niveau is komen te liggen.

Samenwerking met ISEAT - bezinning op eigen religieuze cultuur
In Latijns Amerikaanse landen, dus ook in Bolivia, is de inheemse bevolking lange tijd achtergesteld geweest of soms ook overbeschermd. Daarbij is de invloed van christelijke kerken soms discutabel. De Weenhayek hebben een cultuur van gezamenlijkheid, leiders hebben bij hun besluiten zo veel mogelijk oog voor het belang van de gemeenschap. Christelijke theologie legt soms te veel nadruk op het individu en zijn betekenis. Ook zijn er zendelingen geweest die inheemse tradities, geneeswijzen en gewoonten afdeden als slecht. De uitvoering van de traditionele gewoonten en rituelen werd door hen verboden. Hierdoor raken gemeenschappen makkelijk hun zelfvertrouwen en zelfstandigheid kwijt, een voorbeeld is het verlies van kennis over medicinale planten in het leefgebied.

Naast het behoud en de waardering voor deze (praktische) kennis en meer algemeen hun eigen tradities en normen, is het ook van belang dat de inheemsen zelf hun kleine lokale kerken leiden. Inheemse pastores bezinnen zich op waarden uit het christendom en waarden van de inheemse cultuur. In samenwerking met het ISEAT, zendingspartner van Kerk in Actie in Bolivia, worden cursussen gegeven over de waarde van het christendom en de eigen inheemse religie. ISEAT is een opleidingsinstituut voor theologisch onderwijs en dialoog met inheemse religies. Onderwerpen van deze cursussen voor pastores zijn: wat is dialoog, verhelderen van standpunten van inheemse achtergrond en christendom, en hoe maak je het gesprek tussen die twee vruchtbaar voor de gemeenschappen. Speciale aandacht gaat ook uit naar de rol en positie van vrouwen.

Olga Peek werkt als vrijwilliger via Togetthere, het internationale jongerenprogramma van ICCO en Kerk in Actie bij Cerdet in Bolivia. Lees haar weblog.

Betrek uw gemeente bij dit werk via Kerk in Actie Interactief.