Landrechten voor inheemse bevolkingsgroepen

Argentinië is een enorm land, dat meer dan 60 keer zo groot is als ons land. Er leven plm. 41 miljoen mensen, van wie 1 procent behoort to inheemse bevolkingsgroepen.
In het noorden ligt een afgelegen, groot savannegebied, vrij vlak en nog tamelijk bebost, de Chaco Argentino geheten. Dit savannegebied strekt zich uit tot ver in Paraguay en Bolivia. In dit Gran Chacogebied leeft een veertigtal inheemse volken. Na het Amazonegebied is dit gebied het grootste ecosysteem van Latijns-Amerika.
In dit gebied werken diverse partnerorganisaties van ICCO & Kerk in Actie aan de uitvoering van het Gran Chaco-programma. In drie landen (Argentinië, Bolivia en Paraguay) voeren zij dat programma uit.

JUM is een federatie van diaconale en missionaire organisaties die zich verenigd heeft om gezamenlijk op te komen voor inheemse bevolkingsgroepen. Vijf protestantse kerken werken samen voor de inheemse bevolkingsgroepen. JUM bestaat al 45 jaar en is sinds 1998 partner van Kerk in Actie.
Naast werk op juridisch gebied is er ook ondersteuning voor groepen die in het verleden christen geworden zijn. Vragen naar inheems zijn en christen zijn, worden nadrukkelijk aan de orde gesteld.

Inheemse volken
De strijd om grond is een van de belangrijkste bindende elementen tussen de organisaties. Inheemse bevolkingsgroepen lijden in heel Latijns-Amerika onder het feit dat ze van hun traditionele leefgebieden zijn verdreven of dat hun gebieden sterk zijn ingeperkt.
Veel grote (ook buitenlandse) boeren kopen het land op om vee te laten grazen. Daartoe laten ze de aanwezige bossen kappen. Ook houtkapbedrijven kappen op grote schaal om aan de grote vraag naar hout elders te voldoen. Steeds meer wordt soja op de vrijgekomen stukken grond gezaaid. Een boerderij is hier vaak een bedrijf dat tientallen vierkante kilometers groot is.

Leefgemeenschappen
De inheemse bevolking woont in hutten in hun steeds kleinere leefgemeenschappen of in de berm van de wegen die het land doorkruisen. Toegang tot voedsel verdwijnt, men kan steeds minder jagen of voedsel verzamelen op hun grond, die de boeren zich vaak onwettelijk hebben toe geëigend. Die wensen geen ‘indringers’. Als mensen hun toegang tot de grond verliezen, verliezen ze meer dan dat. Ze raken letterlijk ontworteld, sociale en culturele gewoontes verliezen hun betekenis. Het heeft geen zin meer om bepaalde rituelen te blijven doen. Als je ziek bent kun je niet meer het woud in om geneeskrachtige kruiden te zoeken. Mensen verliezen met hun wortels hun vermogen om hun bestaan volgens hun eigen levenscultuur en tradities vorm en inhoud te geven..
Hierdoor ontstaan conflicten tussen de inheemse/oorspronkelijke bevolkingsgroepen en anderen, die door kolonisatie sinds 1492 in Zuid Amerika terecht zijn gekomen.. Dat proces is in verschillende landen in Latijns-Amerika gaande.

Discriminatie
In de Chaco in Argentinië komen o.a. de Qom, Wichi en Mocoi steeds meer op voor het recht op hun grond = leefgebied. Nu de militaire dictatuur verdwenen is, is er politiek in Argentinië meer ruimte om aandacht te geven aan deze groepen.
De regering heeft in november 2006 een nationale wet goedgekeurd waarin rechten op grond van inheemse volken worden vastgelegd. Voor volken in de Chaco betekent dit dat er meer ruimte komt om hun rechten te uiten en te realiseren. Discriminatie van inheemse bevolkingsgroepen komt trouwens meer openlijk voor de laatste jaren. Dat vraagt ook aandacht van de inheemsen en de organisaties die hen steunen.

Recht op grond
JUM begeleidt inheemse gemeenschappen in de noordoostelijke provincie Chaco (met eigen provinciaal parlement) bij het vastleggen van hun landrechten. Eerst wordt vastgesteld aan de hand van wettelijke documenten waar de grenzen lopen, en voorts wordt gebruik gemaakt van historische documenten of archeologische vindplaatsen. Als er grond is waar men zijn doden begroef, kunnen archeologen bewijzen vinden voor de ouderdom van die graven. Daarmee kan men laten zien dat de grond al eeuwen in gebruik is bij de groep. Aanspraak op de grond kan zo worden vastgelegd.
Methoden die worden gebruikt zijn: ontmoetingen tussen leiders van de inheemse gemeenschappen en provinciale ambtenaren, een netwerk van bosbouwers en bijv. een semi-overheidsinstituut voor inheemse bevolkingsgroepen. Hier gaat men met elkaar in gesprek over de wensen en ontwikkelingen.
Ook worden radio-programma’s gemaakt. Deze informeren de inheemse mensen die verder weg wonen in deze ook al zeer uitgestrekte provincie.

School voor burgerschap

JUM ontwikkelt met de Qom, die overwegend in de provincie Chaco wonen, manieren om hun rechten ook uit te oefenen. Hoe kun je gebruik maken van je rechten, wie moet je daarvoor spreken, wie kan je helpen om een advocaat te vinden. Hoe gaat het er aan toe bij een rechtszaak, wat gebeurt er met een rechterlijke uitspraak? Zijn er tolken aanwezig om te vertalen, want veel inheemsen spreken en verstaan slecht het Spaans. Hoe kunnen rechten van verschillende groepen met elkaar in overeenstemming worden gebracht, of hoe kan worden voorkomen dat ze met elkaar botsen. In een multi-etnische samenleving moeten mensen met elkaar in gesprek over hun waarden en normen.

Inheemse staatsburger
Allemaal vragen die aan de orde komen bij het leren omgaan met je rechten.
Meer in gezamenlijkheid ontwikkelen de volken in de Chaco nu een visie op hoe zij deel uit kunnen maken van de samenleving van Argentinië. En bijvoorbeeld wat het betekent om een inheemse staatsburger te zijn en hoe om te gaan met uitdagingen van de 21-ste eeuw.
Tijdens studiedagen en workshops leert en spreekt men hier over. Informatie voor anderen wordt op schrift gesteld, zodat men ook thuis over de ontwikkelingen kan vertellen en meer mensen goed weten wat hun rechten zijn.

Programma Gran Chaco
JUM participeert in het Programma Gran Chaco. Zes partnerorganisaties van ICCO & Kerk in Actie hebben besloten een gezamenlijk driejarig programma uit te voeren om op te komen voor de rechten van inheemse volken in het Gran Chaco-gebied van Zuid Amerika. De zes partnerorganisaties in dit programma zijn:

In West Paraguay: Tierraviva, Pro Comunidades Indígenas(PCI) en Iniciativa Amotocodie
In Zuidoost Bolivia: CERDET
In Noord Argentinië: Asociana en JUM.

De partnerorganisaties zijn enkele van de weinige organisaties die de inheemsen (soms in coördinatie met steun aan kleine niet-inheemse boerenfamilies) ondersteunen en begeleiden bij organisatievorming, juridische hulp bij grondrechtprocessen, verbetering van de gezondheidszorg en watervoorziening, landbouw en bijenteelt. De samenleving heeft veel vooroordelen over de inheemsen en ziet en behandelt hen als tweede- of derderangs burgers. Met de komst van de eerste inheemse president Evo Morales in Bolivia is daar de situatie wat sneller aan het veranderen.
In dit Gran Chaco-programma worden een aantal doelstellingen gerealiseerd die samenwerking tussen de ondersteunende organisaties en de inheemsen vereisen. Het gaat dan bijvoorbeeld om het opzetten van een observatorio (uitkijkpost voor informatieverzameling, signalering, lobby) van de veelvuldig geschonden grondrechten van de inheemsen én het uitbrengen van een jaarverslag over de schending van rechten van de inheemsen. Met vereende krachten kunnen zij hun rechten beter opeisen. Verder wordt de uitwisseling van kennis en ervaring tussen de verschillende inheemse groepen bevorderd op het gebied van ecologische en traditionele landbouwproductie en op het gebied van man-vrouwverhoudingen, kunstnijverheidproductie en cultuuroverdracht.
Al naar gelang de aanwezige specialistische kennis worden de specifieke activiteiten “getrokken” door verschillende partnerorganisaties. De algehele coördinatie van het Programma Gran Chaco ligt bij de organisatie Tierraviva. Het belang van de steun van ICCO & Kerk in Actie aan dit programma ligt in de vergrote samenwerking tussen partnerorganisaties en inheemse gemeenschappen, bredere uitwisseling van kennis en ervaringen en versterking van de complementariteit, in antwoord op de problematiek van de inheemse volken en gemeenschappen in de Gran Chaco, die ook steeds meer op internationaal niveau is komen te liggen.

Zie ook de website van JUM (Spaans)

Land:	Argentinië
Programma:	Werelddiaconaat
Werkveld:	Vrede, mensenrechten en lobby
Projectnummer:	W 009184
Nodig voor dit werk:	€ 20.000

Kaart

Landrechten voor inheemse bevolkingsgroepen

Foto's (0)

Video's (0)

Verhalen

Argentinië

ZOEK EEN PROJECT