Cambodja
De geschiedenis
In het midden van Cambodja, een land 5 keer groter dan Nederland, ligt het meer de Tonle Sap. In het droge seizoen van het jaar stroomt dit meer uit in de Mekong rivier, maar in het natte seizoen stroomt het weer terug. Het meer treedt ver buiten zijn oevers en bevloeit een zeer groot gebied rondom het meer. Duizenden jaren lang is daarom dit gebied het meest dicht bevolkt geweest. Daar konden mensen hun rijst verbouwen. Het is daarom niet toevallig dat juist daar in de 12 eeuw het centrum van het grote rijk van de Khmer ontstond, waarvan de tempel Angkor Wat het middelput vormde. Buiten dit gebied was er alleen maar het dichte regenwoud, waar andere volken leefden, vaak uitgebuit door de Khmer en die we nu inheemse volken noemen. Aan het hoofd van de Khmer stond de koning. Bij de koning was het Hindoeisme populair, want dat kende een rangorde van goden en mensen. Bij het volk was echter daarom het Boeddhisme populair, want voor het Boeddhisme zijn alle mensen gelijk.
De invloed van deze geschiedenis is vandaag nog steeds goed voelbaar in Cambodja. Cambodjanen zijn gewend aan één grote leider. En ook vandaag zijn er geen andere instellingen tussen de machthebber en het vol, waardoor echte democratie geen kans krijgt. Het Boeddhisme, vermengd met het verering van de voorouders en het geloof in geesten maakt bepaalt nog steeds de godsdienst en de cultuur van het land.
Cambodja wordt onafhankelijk
Het land Cambodja, zoals we dat nu kennen, ontstond in de koloniale tijd. Groot Brittannië beheerste Thailand en de Fransen hadden Vietnam in bezit genomen. Beide koloniale machten hadden behoefte aan een bufferstaat om geen ruzie met elkaar te krijgen en zo ontstond Cambodja, hoewel de Franse invloed daar het sterkste gold.
In 1953 wilde de koning van Cambodja, koning Sihanoek, onafhankelijkheid voor het land. Hoewel het land weinig natuurlijke rijkdommen kent, werd het een voorspoedige tijd waar veel oude Cambodjanen nog met weemoed aan terugdenken.
Want al spoedig werd Cambodja betrokken bij de Koude Oorlog. Hoewel Sihanoek probeerde neutraal te blijven toen de communisten van Noord-Vietnam hun land verdedigden tegen de Amerikanen, wilden beide partijen gebruik maken van Cambodja en het aan zijn zijde hebben. Toen de communisten, de Vietcong genaamd een geheime route door Cambodja gebruikten om naar Zuid Vietnam te komen, begonnen de Amerikanen hun en een heel groot deel van Cambodja te bombarderen. Zelfs zoveel dat er meer bommen op Cambodja vielen dan overal elders tijdens de Tweede Wereldoorlog. Meer dan 600.000 Cambodjanen vonden de dood.
In die sfeer grepen de Rode Khmer naar de macht, een radicale beweging die alle mensen weer boer wilden maken en allen die dat niet werden vermoorden. Een waar schrikbewind, waarbij ook alle Boeddhistische monniken gedood werden, met meer dan een miljoen slachtoffers. Iets meer gematigden onder deze Rode Khmer, die zelf dreigden gedood te worden, vluchtten naar Vietnam en met behulp van Vietnam werd tot in 1978 een eind aan dit bewind gemaakt. Hun Sen werd nu de sterke leider. Vietnam was echter nog steeds de vijand van Amerika, waardoor in feite Amerika en ook China niet blij waren met deze ontwikkeling. Daarom ging de oorlog door, nu in de vorm van een burgeroorlog. Toen bleek dat het bewind van Vietnam en Hun Sen niet militair te overwinnen was, werd vrede gesloten in Parijs, in 1993.
Zo keerde de vrede in het land terug, maar nog steeds werd de burgeroorlog, nu met politieke middelen voortgezet, totdat eindelijk in 2003 door een tegenrevolutie de partij van Hun Sen als definitieve overwinnaar uit de bus kwam.
De problemen van Cambodja
Het is vanwege deze geschiedenis dat de CPP, de partij van Hun Sen, als overwinnaar van de strijd, nu het recht wil hebben het land naar z’n hand te zetten. Dat gebeurt, net als vroeger in de tijd van de koning, via een heleboel informele relaties, waarbij de steun van mensen wordt gekocht. Op die manier zegeviert de CPP in de verkiezingen, op die manier besluiten rechters en politie in het voordeel van het bewind, terwijl de natuurlijke rijkdommen in het land aan buitenlandse bedrijven worden verkocht in ruil voor geld waarmee al die relaties betaald moeten worden. En dit systeem zal nog sterker worden – een steeds kleinere, maar rijke elite die alle macht in handen heeft en een volk dat relatief steeds armer wordt – nu er olie en gas voor de kust van Cambodja is gevonden.
Het buitenland werkt nu samen met Hun Sen en ziet zijn vorm van regeren door de vingers. Amerika heeft Hun Sen nodig in haar strijd tegen het terrorisme en in haar concurrentie met China. China aan de andere kant heeft de natuurlijke rijkdommen van Cambodja nodig om haar explosief groeiende behoefte aan energie en grondstoffen te bevredigen. Dit betekent dat de gewone bevolking nergens terecht kan om haar recht te halen.
Nadat hele wouden van het goede hout zijn beroofd, wordt nu in die gebieden mijnbouw ontwikkeld en grote plantages aangelegd. Alle beheerd door buitenlandse bedrijven en mede-eigendom van de mensen rondom Hun Sen. Veel van die gebieden worden bewoond door inheemse volken, die in een dubbel nadeel verkeren: hun land wordt hun ontnomen, terwijl zij in vergelijking met de Khmer nog minder ontwikkeld zijn. Veel mensen verliezen door zo door confiskatie hun land en daarmee hun bestaansmogelijkheden. Ze verhuren daarom zichzelf als arbeiders en vrouwen gaan gedwongen in de sex-industrie. Er zijn plannen om grote dammen in de Mekong rivier te bouwen voor de opwekking van energie. Echter energie, niet zozeer nodig voor het eigen land, maar vooral om te verkopen aan China en Thailand en Vietnam, waardoor de elite nog rijker wordt en de mensen langs de rivier hun visgronden verliezen.
De betrokkenheid van Kerk in Actie en ICCO bij dit land
Vanaf 1993 is er ook veel ontwikkelingshulp naar het land gekomen. Grote internationale donoren gingen ontwikkelingsprogramma’s in Cambodja uitvoeren, waarbij lokale mensen werden opgeleid om het werk uit te voeren. Zo ontstonden talloze kleine NGOs. Deze NGOs echter moesten vooral doen wat de grote donoren wilden en nog steeds is er weinig ruimte om hun eigen idee over de ontwikkeling van hun land gefinancierd te krijgen.
Het is tegen die achtergrond dat het programma van ICCO en Kerk in Actie in Cambodja gezien moet worden: hulp aan de armen moet gepaard gaan met het opkomen voor hun rechten. En de projecten die nodig zijn moeten niet zozeer door ons bepaald worden, maar door de Cambodjaanse organisaties zelf. En de programma’s van die Cambodjaanse organisaties niet alleen door hun bepaald, maar vooral door de mensen die ze willen steunen!
Het gaat aldus om een drietal soorten projecten:
1. projecten die te maken hebben met het verleden van Cambodja, met name de verschrikkingen onder de Rode Khmer. Veel mensen zijn nog steeds getraumatiseerd, wat zich vertaald in dronkenschap, het gebruik van drugs en het slaan van vrouw en kinderen, waardoor deze mensen ook geen gebruik kunnen maken van de ontwikkelingsprogramma’s die er zijn. Deze mensen worden geholpen via sociaal-psychologische hulp en vredesopbouw organisaties die werken aan conflicten tussen mensen. Hierbij is vooral aandacht voor de jongneren om met hen een generatie van nieuwe Cambodjanen op te bouwen.
2. projecten die de zwaksten in de samenleving, vooral boeren en vissers en inheemse volken, te helpen om hun land vast te houden en van dit land een betere opbrengst te krijgen door betere kennis en middelen en samenwerking. En dit vooral in gebieden die het meest onder druk staan van de ‘modernisering’ van het land, waar grote industriële projecten worden gestart.
3. projecten die mensen leren om voor hun rechten op te komen door betere kennis van de wet en connecties met mensen en organisaties die hun rechtsbescherming en veiligheid kunnen bieden voor zover dat in Cambodja mogelijk is. Deze organisaties zelf lopen in Cambodja grote risico’s, waarbij hun mensen regelmatig worden geintimideerd of gevangen gezet zonder vorm van proces.
Tot slot
“Jullie zijn voor ons heel bijzonder!” hoorde ik vaak van onze partners in Cambodja. Want, zeiden ze, jullie zijn de enigen die echt naar ons willen luisteren. Naar onze eigen ideeën om ons land te ontwikkelen. Jullie komen niet met jullie voorop gezette ideeën, zoals zoveel andere ontwikkelings-organisaties. Dat maakt jullie uniek en een voorbeeld voor anderen.
En dat klopt. Het gaat ons om mensen. Om mensen met mensen te verbinden en uit die verbondenheid van elkaar te leren en elkaar te steunen. Dat is Kerk in Actie. En daarom is nu een Cambodjaan degene die ons programma in Cambodja verder ontwikkelt!
Bekijk ook de pagina's van Cambodja Interactief.