Indonesië
De Gordel van Smaragd
Nog steeds staat Indonesië bij ons bekend als de “Gordel van Smaragd’, een onmetelijk eilandenrijk bedekt met tropische regenwouden. Indonesië kent maar liefst 130.000 eilanden, waarvan maar 1000 bewoond, en is 50 keer zo groot als Nederland. De regenwouden waren overigens vooral in het westen van het land, het oosten is veel droger door minder regenval. Ondanks de massale houtkap, die nog steeds voortgaat, is nog steeds 60% van Indonesië met wouden bedekt. Op het overbevolkte eiland Java is echter meer dan 90% van die oude wouden verdwenen!
Indonesië kent ook de “Ring van Vuur”, een reeks van wel 1000 vulkanen, die niet alleen vuurspuwen, aardbevingen en tsunami’s veroorzaken, maar ook regelmatig de aarde met een rijke minerale as bedekken, die verspreid door rivieren, grote delen van het land rijk aan grondstoffen en uiterst vruchtbaar maken, waardoor tot op de hellingen van de vulkanen rijst wordt verbouwd. Het is dan ook niet vreemd dat in de lange historie regelmatig volken vanuit het vasteland van Zuid- en Oost-Azië naar dit rijke, vruchtbare eilandenrijk zijn getrokken.
De geschiedenis
Al honderden jaren voor onze jaartelling dreven mensen uit India handel met de eilanden in het latere Indonesië, vooral met Sumatra en Java. Deze handelaren brachten ook hun cultuur en godsdienst mee, waardoor onder het gewone volk het Boeddhisme populair werd (alle mensen zijn gelijk) en onder de heersers het Hindoeïsme (er is een rangorde onder goden en mensen). Uit deze handel en culturele invloed ontstonden dan ook belangrijke koninkrijken op Sumatra en Java, die ook bleven bestaan toen de arabieren in de 15e eeuw arriveerden, die op hun beurt handel en godsdienst gepaard lieten gaan: geleidelijk werd, eerst in de kuststreken en daarna in de bestaande Javaanse rijken, Islam de heersende godsdienst. De Portugezen waren de eerste Europese handelaren, die Indonesië ‘ontdekten’, maar hun komst was van korte duur, hoewel met hun handel ook de christelijke godsdienst voor het eerst voet aan wal zette in Indonesië.
In 1596 arriveerden de Hollanders, vooral met het oog op de handel. Onder leiding van de Vereenigde Oost-Indische Compagnie (VOC) werd via een het ‘cultuurstelsel’ ingevoerd, waarin de boeren werden gedwongen op grote schaal de door de Hollanders gewenste producten te verbouwen, vaak met hongersnood tot gevolg. Toen deze handel vooral door de Engelsen bedreigd werd, rond 1800, werd het gehele land zo goed mogelijk onder controle gebracht: Indonesië werd een kolonie, bestuurd door een ambtenarensysteem vanaf Java, waar de andere eilanden als ‘wingewesten’ golden. Met deze kolonisatie begon ook de Zending, vooral in die delen waar de Islam niet sterk was, terwijl de overheid er voor zorgde dat deze de belangen van kolonisatie diende.
De kolonisatie maakte echter ook een Indonesisch kader (opgeleide Indonesiërs) noodzakelijk en het was juist onder hen dat in de 19e en 20e eeuw het verzet tegen Nederland groeide, waardoor – na de onderbreking van de Tweede Wereldoorlog – de onafhankelijkheid van Indonesië op 17 augustus 1945 kon worden uitgeroepen. Het besturen van het land via een ambtenarensysteem, vanuit Java, waar de andere eilanden meer wingewesten worden gezien, bleef echter het karakter van Indonesië.
De godsdienst
De Republiek Indonesië is gebouwd op de filosofische grondslag van de Pancasila, waarvan de eerste het geloof in één God wordt genoemd. Dat betekent dat alleen monotheïstische godsdiensten worden erkend: Islam, Hindoeïsme, Boeddhisme en het Christelijk geloof. In werkelijkheid is echter onder al deze godsdienst de invloed van de traditionele godsdiensten nog zeer sterk, waarin de spirituele ervaring van het leven en de natuur en herinnering aan de voorouders centraal staan. In getal vormen de Moslims de grote meerderheid (bijna 90%), maar zeer velen zijn aanhangers van de traditionele Javaanse religie, waardoor orthodoxe moslims Indonesië meer werkelijk islamitisch willen maken.
Christenen en kerken (rond 10%), voortgekomen uit de Zending, hadden aanvankelijk het voordeel van steun door de christelijke koloniale regering en op die manier ook een relatief hoog opgeleid kader. Geleidelijk, in de Republiek Indonesië, zijn echter die voordelen weggevallen en worstelen kerken in Indonesië nu met gebrek aan goede mensen.
De betrokkenheid van Kerk in Actie
Je zou kunnen zeggen dat onze betrokkenheid zich weer, zoals vóór het kolonialisme, concentreert rond de thema’s van handel en godsdienst. Het Werelddiakonaat – nu in samenwerking met ICCO – houdt zich vooral bezig met de vraag hoe achtergestelde groepen mee kunnen delen in de rijke bodemschatten van Indonesië, met name door hun inspraak te vergroten en weerbaar te maken tegen exploitatie door grote bedrijven. De Zending probeert kerken in Indonesië te ondersteunen om het kerkelijk kader weer te versterken, om de vele uitdagingen van de christelijke minderheid aan te kunnen gaan.
Lees meer over Indonesië Interactief.