Lampedusa, een eiland dat vluchtelingen redt

Reisverslag

dinsdag 19 mei 2015Velen wensten me sterkte voordat we op reis gingen naar Lampedusa. Hierdoor kreeg ik de indruk dat ik naar een plaats ging waar ik emotioneel niet tegen was opgewassen. Zelf had ik niet zo zeer een voorstelling. Ja, ik weet dat daar al jaren migranten aanspoelen die op hun reis naar Europa verdronken. En ja, ik heb gehoord van de boten en bootjes die vergaan, en uiteraard ben ik op de hoogte van de laatste grote dramaís die zich in het gebied tussen LibiŽ , ItaliŽ en Griekenland afspelen.

Voor mij is dat een realiteit die ik al meer dan 5 jaar meeneem in mijn werk. We hielden in 2011 een grote conferentie, tekenden een petitie, schreven brieven. Toch had ik geen gedachten vooraf bij mijn reis naar Lampedusa. We gingen uit solidariteit met de Protestantse Federatie en om onszelf op de hoogte te stellen van hetgeen er gebeurt aan de grenzen die ook onze buitengrenzen zijn. Het meegevoel was in elk geval helemaal op zijn plaats tijdens de reis er naar toe, want op het vliegveld van Rome was een brand, waardoor we moesten omreizen en moesten we afzien van onze meeting met de president van de Protestantse Federatie, de heer Massimo Aquilante. Na heel veel wachten op vliegvelden kwamen we ’s avonds aan op Lampedusa, een uur vliegen met een propellervliegtuig vanaf Palermo op Sicilië.

We ontmoetten er Marta en Francesco, die vanuit de Protestantse Federatie voor drie jaar op het eiland zijn gestationeerd om de situatie te monitoren en er te zijn voor de bevolking. De Protestantse Federatie heeft zelf geen kerk op het eiland. Marta komt van Milaan, en Francesco van Perugia. Zij hebben een mooi programma voor ons gemaakt zodat we het eiland goed konden leren kennen en een beeld konden krijgen van de situatie.

Kustwacht

Vroeg in de ochtend ontmoeten we de commandant van de kustwacht van Lampedusa, Giuseppe Cannarile. Hij vertelt ons over het werk van de kustwacht. Ik denk daarbij aan de Nederlandse Reddingsmaatschappij. De kustwacht heeft 7 reddingsboten en op zee 7 grotere boten. Als er een oproep komt dan moet de kustwacht redden, zoals trouwens elk schip dit moet . Dit is vastgelegd in het internationale verdrag van Hamburg. De kustwacht doet oproepen aan schepen in de buurt, om het in nood verkerende schip bij te staan. Elk schip kan worden opgeroepen om te helpen bij reddingsactie, ook zij hebben zich te houden aan de Hamburg-conventie. Maar niet elk schip is in staat om te redden, zeker niet als het weer onguur is. De commandant laat ons zien hoe met een aantal reddingschepen een bootje in evenwicht kan worden gehouden op onstuimige zee. Dat is echt vakwerk zien we op het ons getoonde filmpje. Ook laat hij ons zien dat er op dit moment één boot is, die richting Sicilië vaart. Cannarile hecht er aan om te benadrukken dat zij geen mensen oppikken van zee, maar levens redden. Gemiddeld ongeveer 200 levens per dag worden gered. Soms treffen ze dode migranten aan in het ruim van het schip. Mensen komen om door giftige dampen. Omdat ze niet uit het ruim kunnen, konden ze niet overleven. Ook merkt hij op dat de vluchtelingen niet kunnen kiezen om niet op de boot te stappen, eenmaal bij de boot moeten ze mee, ze worden geslagen en mishandeld. Deze verhalen ken ik van vluchtelingen in Nederland. In 2015 werden tot nu toe 5.860 levens gered, er kwamen in diezelfde tijd 1700 mensen om het leven tijdens hun tocht naar Europa. De kustwacht is verantwoordelijk voor ongeveer twee derde van alle reddingsoperaties.

De Rooms Katholieke kerk op Lampedusa

We ontmoeten Don Giorgio van de Rooms Katholieke kerk op Lampedusa. Samen zitten we in een ontvangstruimte van de mooie kerk. Een van ons vraagt of de betrokkenheid van de bewoners op Lampedusa is veranderd door de komst van de paus nu enige tijd geleden. Hij lacht: “Nee, de komst van de Paus heeft hier niet veel veranderd, maar de ramp in oktober 2013, toen een schip met 500 vluchtelingen verging en er 375 mensen omkwamen wel. Al die lijken die hier op het eiland aanspoelden, dat heeft de betrokkenheid van de bewoners veranderd.”

De slachtoffers werden begraven, maar de mensen die het overleefden mochten niet bij de begrafenis zijn. Hier in de kerk hield men een herdenking en konden de overlevenden op grote schermen meekijken. Er kwamen veel overlevenden naar toe, en toen ineens stond de politie hier om te vragen wat die migranten hier deden. Don Giorgio schudt zijn hoofd, om zoveel hardheid. Hij vertelt dat de vluchtelingen in een militair kamp zijn, een gesloten kamp, en dat hij, de pastoor daar dus niet mag komen. Wel zijn er gaten in het hekwerk waar de vluchtelingen door kunnen kruipen en naar dit dorp kunnen komen en dat doet een aantal van hen ook. Het wordt oogluikend toegestaan, behalve in het toeristenseizoen, dan mag het niet. De kerk staat de vluchtelingen bij als ze aankomen op de pier, dan kunnen ze hen wat toestoppen. Eigenlijk is dit ook een situatie die wordt gedoogd, want ook de pier is militair terrein.

In het kamp mag de pastoor niet komen. Er mag geen kerkdienst worden gehouden en ook geen zielzorg worden verleend. Als de mensen aankomen zijn ze uitgeput, en hebben last van alle ontberingen die ze hebben geleden. In Libië zijn ze vaak mishandeld en worden vrouwen verkracht. De pastoor heeft het er duidelijk moeilijk mee. Ze krijgen in het kamp een telefoonkaart om hun familie te bellen, zodat die weten dat ze veilig zijn, en een stel droge kleren. De vluchtelingen worden ook geregistreerd en dan moeten ze eigenlijk binnen 3 dagen worden overgeplaatst naar een andere plaats in Italië. Dit duurt vaak langer, en dan is een stel kleren niet voldoende , maar ze krijgen niet meer. De pastoor noemt de situatie in het kamp slecht, maar hij wil er niet teveel over kwijt. Er zitten heel veel mensen opeen gepakt. Allemaal door elkaar, op dit moment verblijven er 1000 mensen terwijl het kamp bedoeld is voor zo’n 750 mensen. Dat zijn er veel te veel. Alle organisaties hebben contact met elkaar en spreken met een mond, zowel kerken als organisaties, dat is belangrijk omdat ze al helemaal niets te vertellen hebben legt de pastoor uit. Soms helpen ze mensen met het zoeken naar familieleden, maar dat is een moeilijke zaak. Later vraag ik Marta of ze niet gebruik maken van het Rode Kruis tracing team, ze kent het niet, ik beloof dat ik haar hierover vanuit Nederland zal informeren.

Omdat ze niet toegelaten worden tot het kamp is het niet mogelijk om als kerk te handelen naar het Woord van God, ze kunnen hun Bijbelse opdracht ten aanzien van de vreemdeling niet uitoefenen en daar heeft de pastoor het moeilijk mee. Echter, druk zetten op de autoriteiten om het kamp in te mogen is ook riskant, want nu wordt nog toegelaten dat ze op de pier de mensen water en eerste levensbehoeften uitdelen, en die gunst willen ze niet verspelen. Wat betreft de bewoners op het eiland, die leven met de migranten mee, maar door de eenzijdige pers hebben ze er last van dat niemand meer voor vakantie naar Lampedusa wil komen, terwijl het zo’n mooi eiland is en vakantiegangers hier niet eens de vluchtelingen zien, ze zitten immers opgesloten. Die eenzijdige bekendheid in de pers steekt de bewoners. En ik moet eerlijk zeggen, we hebben geen enkele vluchteling gezien op het eiland. We wensen de pastoor Gods zegen toe bij zijn werk hier op dit mooie en ook droevige eiland.

Burgemeester Giusy Nicolini

We mogen op bezoek bij de burgemeester, een jonge vrouw, welbespraakt, in een prachtig kantoor. We scharen ons om haar heen en ze begint te vertellen over het eiland . De bewoners zijn afhankelijk van het toerisme, daar verdienen ze hun brood mee. En over haar frustratie over de pers vertelt ze, die Lampedusa alleen maar in verband brengt met dode vluchtelingen. Lampedusa redt levens, Lampedusa redt heel veel levens, en daar is ze trots op. Zo’n klein eiland, een beetje als Texel of Terschelling, dat hebben ze benoemd tot de poort van Europa. Ze lacht smalend “de poort van Europa, zo’n klein eiland, weten ze dan eigenlijk wel wat ze zeggen.” Ook heeft ze weinig goede woorden over voor Europa, waarvan de leiders denken dat er midden in de Middellandse zee een grens loopt. “laat ze komen kijken”, zegt ze, “er loopt geen grens midden door het water, waar je langs kunt patrouilleren. Of ze nu 50 of 51 mijl uit de kust zijn, als er een schip in nood is moet je de mensen redden, dat houdt niet ergens op bij een denkbeeldige grens.”

Ze heeft duidelijk door dat de papieren werkelijkheid van mensen in Brussel en Rome een andere is dan haar werkelijkheid. Ze is er verschrikkelijk trots op dat haar eiland kampioen ‘vluchtelingen redden’ is. Ook zij mocht niet binnen op het kamp. Maar daar heeft ze voor gestreden, ze wil zonder toestemming het vluchtelingenkamp in kunnen, het is namelijk haar eiland. En ze heeft het voor mekaar gekregen. Verder kampt ze er mee dat de werkelijkheid van een burgemeester een andere is dan beleidsmakers in Rome en Brussel. Immers, voor haar bewoners is het belangrijk dat het toerisme op gang blijft, ze ervaart weinig hulp daar bij. Ik moet denken aan de discussie rond bed, bad, brood in Nederland. Daar is ook sprake van een tegenstelling tussen burgemeesters en kabinet. En ook New York heeft eigen beleid als het gaat om illegalen. Barcelona noemt de ongedocumenteerden in haar stad zelfs de toekomstige bewoners, vanuit die gedachte maakt ze haar eigen beleid. Een strijdbare burgemeester, die een deel van haar gebied moet afstaan aan de militairen die verantwoordelijk zijn voor de vluchtelingen problematiek. Ze had er graag meer invloed op. Maar het redden van mensen dat doet haar kustwacht.

De begraafplaats van boten

Midden in het dorp , voor het voetbalveldje zie je een aantal boten van vluchtelingen op elkaar gestapeld . Een boten begraafplaats is het, al liggen er nu niet zoveel, ze worden dus ook weer verwijderd. Omdat er zoveel boten zijn, worden ze naar de bodem van de Middellandse zee gezonken. We zien hoe klein zo’n bootje is waar meer dan 200 vluchtelingen op zaten, we zien het ruim, waarin d e mensen werden opgesloten. Het is het enige zichtbare teken van de vele vluchtelingen die hier aankomen . Omdat we de geschiedenis ervan kennen is het een verdrietige plek. Wat als die boten konden praten..

Madonna di Porto Salvo

Marta en Francesco nemen ons mee naar een bijzondere plaats: een kapel, met eromheen grotten. Ze vertellen ons een geschiedenis die eeuwen terug gaat. Een geschiedenis van mensen die op reis waren en die op het eiland aankwamen en hier uit konden rusten, een grot voor de moslims, een grot voor de christenen, allerlei tekenen dat je hier op adem kon komen en spullen kon halen. Een geschiedenis van mensen die hier schuilden, zelfs een geschiedenis van een slaaf die via hier ontsnapte en een geschiedenis van een schip dat aankwam in Brazilië met een teken van de madonna van Lampedusa er op, een slaaf die vertelde dat zijn kettingen gebroken waren door de kracht van de madonna van Lampedusa. Op deze plats was vorig jaar een interreligieuze herdenking aan al de slachtoffers in de Middellandse zee,

We maken nog een toer per boot rond het eiland en zien het kristalheldere water met visjes en vissen en kwallen, en ergens hier moet je een afbeelding van de Madonna in d e zee kunne zien, echter vandag niet, een prachtig eiland heel mooi weer en een kristalheldere zee, 25 meter diep en je kijkt er zo doorheen, wat mooi!

Hope project

De federatie van de protestantse kerk in Italië heeft, toen er zoveel tragedies rondom Italië gebeurden, het Mediterranean Hope project gestart , dat bestaat uit vier pijlers. Het monitor-project op Lampedusa is een van die pijlers, Hier zijn ze getuigen van hetgeen op het eiland gebeurt, geven Marta en Francesco informatie over de actuele situatie met vluchtelingen, zijn betrokken bij de hulp aan hen die aankomen op de pier, ze zoeken de verbindingen tussen kerken, instituties en organisaties en bewoners. Ze bevorderen interreligieuze ontmoetingen en komen op voor de behoeften van de bewoners waar deze in nood komen. Ze kennen eigenlijk iedereen op het eiland merken we, ze onderhouden de contacten en zorgen zo voor versterking van de sociale samenhang op het eiland. Door alle uitingen over dood in de media, voelen bewoners zich vaak ontkend in hun realiteit, door Marta en Francesco worden ze gezien. Herkenning en erkenning is een belangrijke menselijke behoefte , hieraan komt het tweetal tegemoet. De Federatie zou graag zien dat ook vanuit Nederland een vertegenwoordiger dit tweetal komt versterken. Hoe ingrijpend dit werk is zien we aan de tekeningen die Francesco over de situatie heeft gemaakt, zijn manier van verwerken. De tekeningen getuigen steeds weer van de enorme tegenstellingen

Op Sicilië is het huis van cultuur, de tweede pijler, een multi -cultureel centrum waar onder andere 40 vluchtelingen worden opgevangen, bijvoorbeeld alleenstaande minderjarige asielzoekers alleenstaande moeders etc. verder heeft het huis multiculturele activiteiten, dialoog, interreligieuze bijeenkomsten , kortom meerder doelen. Hier wil men graag Nederlanders die er een tijdje als vrijwilliger komen werken.

Dan is er nog een hervestigingsloket, waarbij men een gids probeert te zijn voor vluchtelingen die zich elders willen vestigen. Tot slot de vierde pijler, die men nu aan het opzetten is, een kantoor in Marokko, met het bieden van een humanitaire corridor, een legale mogelijkheid scheppen om Europa binnen te komen zodat mensen niet op onveilige bootjes hoeven te stappen teneinde in veiligheid te komen. Dit wordt in de komende tijd opgestart en uitgeprobeerd.

Wij zullen lobbyen voor een systeem van veilige routes.

De Federatie van de Protestantse Kerk in Italië ziet als onderdelen van oplossingen: veilige corridors, waar je een humanitair visum kunt aanvragen, vluchtelingen redden i.p.v. tegenhouden, vluchtelingen verdelen over Europa, en vluchtelingen zo snel als mogelijk uit het militaire kamp naar elders.

We zullen nog lang moeten zoeken naar mogelijke oplossingen, dit is niet met een of meer oneliners op te lossen. We gaan daar 18 juni tijdens een conferentie over nadenken en dit bezoek helpt ons hierbij.

Na deze lange dag gaan we de volgende dag weer naar huis. Ook dit was een complexe reis, evenals de heenreis, met veel hangen op vliegvelden, maar met een veilige thuiskomst. Hoe belangrijk en bijzonder dit is beseffen we nog meer na ons bezoek aan Lampedusa.

*Autheur: Geesje 13 mei 2015.

Lampedusa, een eiland dat vluchtelingen redt in beeld

scroll of swipe door foto's en videomateriaal

www.kerkinactie.nl maakt gebruik van cookies.
De website van Kerk in Actie gebruikt cookies van Google Analytics om de eigen kwaliteit te verbeteren. Deze gegevens zijn anoniem gemaakt. Soms wordt echter inhoud getoond van Facebook, YouTube of Twitter; deze social media gebruiken hun cookies ook om advertenties te tonen. Lees meer over ons cookiebeleid.