Strijd om de rode aarde - deel 3

Blog

woensdag 23 september 2015In april verbleef ik twee weken in Dourados in de staat Mato Grosso do Sul in de binnenlanden van BraziliŽ (tegen de grens met Paraguay). In een serie van 3 blogs vertel ik over mijn tijd daar. In dit derde en laatste blog kijk ik terug op mijn ervaringen tijdens het luistervink spelen in lessen aan inheemse onderwijzers en leiders aan de universiteit aldaar en hoe dat verband heeft met het werk van COMIN.

Sinds 1988 (toen een nieuwe grondwet werd ingevoerd na het einde van de dictatuur) de inheemse volkeren recht op ďbijzonderĒ onderwijs: intercultureel, tweetalig en in de gemeenschap zelf. Op die manier hoopt de staat de kinderen van inheemse volkeren scholing te bieden en tegelijkertijd recht te doen aan wat vanuit de tradities van de volkeren zelf aan onderwijs/opvoeding wordt geboden.

MG18.jpg

De vraag in al het onderwijs, van het lager onderwijs tot aan het academische onderwijs aan de onderwijzers en leiders van de gemeenschappen is hoe verschillende vormen van kennis met elkaar te verbinden: de kennis zoals wij in het westen gewend zijn met verschillende vormen van leren en verwerken op schoolse manier en de kennis en methoden van onderwijzen van de inheemse volkeren zelf. Inheemse volkeren kenden geen scholen zoals wij kennen om hun kinderen kennis bij te brengen. Dat werd met name op vanzelfsprekende wijze in de gemeenschap gedaan: kinderen zijn er gewoon bij en leren op die manier de benodigde vaardigheden en doen alle nodige kennis op over dieren, planten, koken, landbouw en ga zo maar door. Jongens en meisjes leerden en leren tot op de dag van vandaag de kennis over hoe te leven en in hun onderhoud te voorzien in de natuur van hun ouders en van de ouderen in de gemeenschap. †

MG20.jpg

Als onderwijzers gevormd worden op een manier die de wisselwerking tussen culturen en manieren van leren en kennis verwerven waardeert, dan krijgt dat vorm in het onderwijs aan kinderen in de inheemse scholen. Op die manier hoopt men, dat kinderen meer kansen krijgen in de Braziliaanse werkelijkheid, zonder dat ze hun eigen identiteit en taal verliezen. Want dat is een van de grotere problemen in het onderwijs aan inheemse kinderen: het grootste deel van de docenten op de scholen in de dorpen en ďreservatenĒ is niet-inheems en spreekt dus de moedertaal van de leerlingen niet. Daarmee wordt er meteen al een afstand gecreŽerd tussen de docent en de leerlingen en tussen de leerlingen en het te leren materiaal. Hoe kan het onderwijs aan inheemse kinderen dus beter aansluiten op de realiteit in de dorpen en de taal, cultuur en kennis van de volken? En: hoe kan het kwaliteit bieden die nodig is om te blijven staan in de harde realiteit van BraziliŽ. Want veel van de inheemse volken leven in twee werelden tegelijk: de wereld van hun eigen cultuur - en voor het behoud daarvan moeten ze strijden - en de wereld van de niet-inheemsen die ze vaak nodig hebben om te overleven en die een overweldigende meerderheid representeert. Dat levert een spanningsveld op dat ook in het onderwijs terug te vinden is. † †

MG19.jpg

Tijdens de lessen die ik bijwoonde in Dourados op de ďinheemse faculteitĒ (zie foto boven) was dan ook de prioriteit het vormen van docenten uit de inheemse dorpen en gebieden zodat zij goed onderwijs kunnen verzorgen: schakelend tussen twee werelden met gedegen kennis van beiden. En hoe kan je niet alleen schakelen, maar de beide werelden integreren in de lessen rekenen, aardrijkskunde, geschiedenis, biologie, kunst en muziek? In workshop werden ervaringen en methoden uitgewisseld: heel creatief en leerzaam. Maar het was ook duidelijk hoe moeilijk het is op dit niveau: veruit de meeste docenten en organisatoren van de cursus waren niet-inheemse wetenschappers. De meesten hadden een goede achtergrond in hun discipline en in de cultuur van de inheemse bevolking van de regio. Toch waren de contrasten duidelijk tussen de deelnemers van de cursus die naast hun opleiding, werk en familie constant bezig waren met het overleven van hun gemeenschappen. De realiteit van de dorpen, vaak zonder (betrouwbaar) internet of bibliotheken, maakt studeren naast het gewone dagelijkse leven ook bepaald niet gemakkelijk. Want even een paper mailen naar je professor is dus niet mogelijk. Even browsen gaat alleen via de telefoon en als je mazzel hebt via de computer. Daarom komen de docenten voor een aantal intensieve weken naar de universiteit en moeten ze in de tussentijd thuis zien te studeren.

MG15.jpg

Omdat in de regio rond Dourados het percentage inheemse bewoners het hoogst van het hele land is, is het logisch dat dit soort ontwikkeling rondom scholing van docenten daar op grotere schaal plaatsvindt. Maar ook COMIN biedt elke paar jaar een verdiepingscursus aan voor docenten (zowel inheems als niet-inheems) om na te denken en bij te leren, via studie en interculturele dialoog, over diversiteit en inheemse culturen in BraziliŽ. Na de zomervakantie - voor ons in januari, want we zitten op het zuidelijk halfrond - gaan we bezig met het opzetten van de vierde editie van deze cursus. Ik heb er zin in!†

MG21.jpg

www.kerkinactie.nl maakt gebruik van cookies.
De website van Kerk in Actie gebruikt cookies van Google Analytics om de eigen kwaliteit te verbeteren. Deze gegevens zijn anoniem gemaakt. Soms wordt echter inhoud getoond van Facebook, YouTube of Twitter; deze social media gebruiken hun cookies ook om advertenties te tonen. Lees meer over ons cookiebeleid.