Kčnat moenasabah sa’ieda jiddan & S’gierat ma’agal [De cirkel is rond]

Blog

donderdag 25 februari 2016Weblog 25, 25 februari 2016 - Op de site van Christenen voor Israël lezen we over de herdenking van de Februaristaking van 25 februari 1941, vandaag 75 jaar geleden. Directe aanleiding was de razzia op 427 Joodse mannen. We worden getroffen door de volgende woorden: ‘het enige massale, openlijke protest tegen de Jodenvervolging in Europa’. En Ilja moet meteen aan zijn opa denken, bij wie aan de keukentafel de staking waarschijnlijk voorbereid is.

koptekst%20levant.jpg

“Hij en de broer van mijn oma werkten bij het Gemeentelijk Energiebedrijf in Amsterdam. Mijn opa was communist en kwam op voor de Joden, die hij als zijn broeders zag. Een groot aantal stakingsleiders werd door de Nazi’s opgepakt. Zo ook mijn opa en zijn zwager. Die laatste is in kamp Amersfoort gefusilleerd, mijn opa is via Vught en Natzweiler uiteindelijk in Dachau beland, thuis een vrouw en kleine kinderen achterlatend. Vier jaar lang heeft hij onder erbarmelijke omstandigheden gevangen gezeten en dwangarbeid verricht. Politieke gevangenen als hij werden het slechtst van allemaal behandeld en opgesloten met moordenaars en verkrachters. Hij was zelf ijzersterk, maar heeft veel van zijn kameraden voor zijn ogen zien sterven. Mijn oma was koerierster en had ook nog onderduikers in huis. Eind 1944, tijdens de Hongerwinter, stortte mijn oma in en werden de kinderen, even oud als Marieke en Niels nu, naar het weeshuis gebracht en daar van elkaar gescheiden. In de zomer van 1945 kwam mijn opa terug naar huis, 45 jaar oud en ernstig verzwakt. Toen hij van het station naar huis wankelde in zijn concentratiekamp-outfit, jouwden kinderen hem na: ‘Kijk, een dronken kerel!’

Daarna hervatte het gewone leven zich, hoewel… Mijn opa werd bijvoorbeeld elke nacht gillend wakker en de kinderen mochten nooit meer buiten spelen. En later begon de communistenjacht, waarbij zelfs het lezen van bepaalde kranten verdacht was. Hoewel hij al afstand had genomen van het communisme na het neerslaan door de Sovjetunie van de opstanden in de DDR en Hongarije, stond mijn opa er gekleurd op. Dat hij met gevaar voor eigen leven zijn Joodse medelanders had geholpen, leek men vergeten te zijn. Sterker nog: toen mijn vader eind jaren ‘70 een hoge functie bij het Ministerie van Volksgezondheid had gekregen, werd die beslissing teruggedraaid na een antecedentenonderzoek: besmet verleden.

Het verwerken van de oorlog heeft een belangrijk stempel gedrukt op ons gezin. Wat ik me herinner, is dat er thuis vaak over werd gepraat en dat ik op mijn negende het dagboek van Anne Frank al had gelezen. En hoe kwaad mijn ouders waren toen de politiek voorstelde om Bevrijdingsdag om te dopen in Vrijheidsdag, wat met de leus ‘Vier je Vrijheid’ nu toch zo’n beetje gebeurd is. Wat ik toen al bijzonder vond, is dat mijn opa, anders dan veel anderen, absoluut geen hekel had aan Duitsers – hij ging met mijn oma gewoon op vakantie naar Duitsland en bezocht de plaatsen waar hij gevangen had gezeten om er de kamppastor en andere bekenden te ontmoeten. En dat hij wist door wie zijn verzetsgroep verraden was, maar die naam nooit heeft willen noemen. Zo is mijn opa voor mij een groot voorbeeld voor hoe je met je naasten zou moeten omgaan. Al was hij niet gelovig, hij heeft hierin wat mij betreft echt Jezus’ wil gedaan.”

Wat we Ilja’s opa wel zouden willen vragen, is hoe hij aankeek tegen het ontstaan van het socialistische Israël in 1948 en de ontwikkeling die het sindsdien heeft doorgemaakt naar de staat die het nu is. Wat hij gedaan heeft, heeft er namelijk aan bijgedragen dat we hier zijn en ook aan de manier waarop: voor zowel Palestijnen als Israëli’s. Omdat voor God elk mens telt, bij welke groep je ook hoort en wat je verhaal ook is. Wat ons daarom mismoedig maakt, is de steeds diepere kloof tussen beide bevolkingsgroepen en hun regelmatig waarneembare ‘wie niet 100% voor ons is, is tegen ons’ houding tegenover derden. Maar we zijn vooral verbaasd hoe vaak men daar in Nederland nog een politiek of theologisch schepje bovenop doet. Door de ene groep te omarmen en de andere te veroordelen. Zo’n houding staat toch haaks op het steunen van ieder mens die hulp nodig heeft, haaks op wat we met de Februaristaking herdenken? Een schilderij dat ons in dat opzicht erg aanspreekt, is Piero della Francesca’s Geseling van Christus. Misschien ken je het wel: sommige omstanders kijken weg terwijl Jezus geslagen wordt. Hun aandacht wordt opgeslokt door de onderlinge discussie. Anderen kijken werkeloos toe. Beklemmend – wat doen wij als mensen lijden? Mooi dat Yad Vashem, het Holocaust-herinneringscentrum in Jeruzalem, gericht aandacht besteedt aan de zogenoemde Rechtvaardigen onder de Volken. Er blijken veel meer mensen te zijn geweest die, hoewel vaak op kleinere schaal dan tijdens de Februaristaking, opkwamen voor Joden en bewust met hen hebben meegeleden.

Nu de cirkel. Marieke en Niels hebben muziektheorie van Tamara, een vrouw uit voormalig Joegoslavië. Op een gegeven moment laat die zich tegenover Marleen ontvallen dat haar opa uit Dachau bevrijd is. ‘Nee, serieus? Ilja’s opa ook!’, zegt Marleen en belt Ilja dat Tamara hem wil zien. Aldus geschiedt: “Daar stonden we dan, de kleinzoon van de ene overlevende, en de kleindochter van de andere. Haar opa bleek, hoewel Joods, als communistische partizaan gevangen genomen te zijn. Zouden de twee mannen – Bruno Prister en Henk Anthonissen  – elkaar in het kamp gekend hebben en afscheid hebben genomen bij de bevrijding? We waren blij en verwonderd dat wij elkaar konden ontmoeten om wat zij voor anderen over hadden gehad. Hoe groot is de kans dat je zo iemand 70 jaar na de oorlog tegenkomt? We hoefden verder niets te zeggen, want je weet waar de ander vandaan komt. Het was goed.”

Kčnat moenasabah sa’ieda jiddan & S’gierat ma’agal [De cirkel is rond] in beeld

scroll of swipe door foto's en videomateriaal

www.kerkinactie.nl maakt gebruik van cookies.
De website van Kerk in Actie gebruikt cookies van Google Analytics om de eigen kwaliteit te verbeteren. Deze gegevens zijn anoniem gemaakt. Soms wordt echter inhoud getoond van Facebook, YouTube of Twitter; deze social media gebruiken hun cookies ook om advertenties te tonen. Lees meer over ons cookiebeleid.