Een maand bij COMIN

Blog

donderdag 26 maart 2015April is de maand waarin de dag van de inheemse volkeren plaatsvindt in Brazilië. Ter voorbereiding op die dag maakt COMIN een boekje voor scholen over een van de vele inheemse volkeren in dit grote land. De kennismaking met het werk van COMIN verliep voor mij onder andere via dit materiaal. Een indruk van mijn eerste maand in São Leopoldo.

Precies een maand geleden arriveerde ik in São Leopoldo. In die maand heb ik bij COMIN, op de universiteit en in de stad mijn eerste stapjes gezet. Het zijn babystapjes (en voor iemand als ik die niet enorm begenadigd is met de gave van geduld is dat soms heel lastig), maar ik ben begonnen aan een traject van inwerken en mezelf bekend maken met de context waarin COMIN haar werk doet. Me inwerken betekent om te beginnen veel lezen. Langzaam – want ik ben nog niet op stoom in het Portugees – lees ik me in in het materiaal dat COMIN heeft gepubliceerd en wetenschappelijke literatuur over Brazilië.

europe.jpg

Dat die context nog al kan verschillen, afhankelijk van welke hoek van het land je zit, laat dit kaartje aardig zien. Europa (de landen zijn niet helemaal up to date en Albanië mist bijvoorbeeld, maar het gaat om de indruk) zwemt met gemak in dit gigantische land.

Op deze schaal kan je je makkelijker voorstellen dat gemeenschappelijkheden tussen inheemse volkeren ook niet vanzelfsprekend zijn. Om maar eens wat cijfers te geven: er leven vandaag de dag meer dan 800.000 leden van zo’n 230 verschillende volken met 180 verschillende talen binnen de grenzen van dit immense land.*

Op 19 april is het de dag voor inheemse volkeren in Brazilië: op die dag in 1940 kwamen voor het eerst vertegenwoordigers van inheemse volkeren bij elkaar op een congres in Mexico. Het doel van de dag is om juist dan regeringen op de rechten van de inheemse bevolking te wijzen. Paradox is dat in 1943 de Braziliaanse regering deze dag nationaal instelde maar de situatie van de inheemse volken er sindsdien niet op vooruit gegaan is mede “dankzij” de regelgevingen van opeenvolgende regeringen. Dit leidt constant tot crises en confrontaties (recent waren er gewelddadige confrontaties tussen vertegenwoordigers van de Guarani aan de ene kant en boeren en politie aan de andere kant in de staat Mato Grosso do Sul).

Een van de problemen waar de inheemse bevolking mee kampt is het feit dat er nauwelijks kennis is van hun manier van leven onder de niet-inheemse bevolking – en dat gaat zó ver dat mensen zeggen dat er helemaal geen inheemse volkeren meer zijn of de kennis beperkt blijft bij (ook in Nederland wijdverbreide) stereotypen van jagers met pijl en boog met een tooi op hun hoofd in de oerwouden. Pijl en bogen zijn er, verentooien ook. Maar ook internet, mobieltjes, moteren en lipstick. De foto's hieronder laten die dubbele realiteit goed zien.

1.jpg

2.jpg

3.jpg

4.jpg

Sinds 2008 is elke school voor basis- en middelbaar onderwijs verplicht om lessen in het curriculum op te nemen over inheemse volkeren (maar ook over de afstammelingen van Afrikanen) en over de culturele diversiteit die ten grondslag ligt aan de bevolking.

Gezien het gebrek aan kennis over inheemse volkeren is een van de taken die COMIN daarom elk jaar onderneemt, het publiceren van materiaal over één bepaald inheems volk in Brazilië. Dit gebeurt in nauwe samenwerking met de mensen van een bepaald dorp of een aantal dorpen. Dit jaar zijn de Ikólóéhj-Gavião aan de beurt. De Gavião zijn een volk van rond de 700 (sic!) personen die wonen in 16 dorpen in een aan hen toegewezen gebied in de staat Rondônia in de binnenlanden van Brazilië. In 1940 werd hen dit stuk land toegewezen, maar grote delen van hun traditionele land vallen buiten dit gebied.

Kaartje.png

De oudere leden van de gemeenschap herinneren zich de traditionele gebieden goed: “Daar waar we woonden, was het woud mooi, daar waren veel dieren om op te jagen en vissen om op te vissen. Vandaag de dag strijden de leiders van het volk om het behoud van dit gebied, het eeuwenoude erfgoed en de geschiedenis van de Ikólóéhj-Gavião, want daar liggen onze kenmerken, onze voetsporen, onze geschiedenis en verhalen: dit is het bewijs dat deze grond van ons is, dat dit het land is dat voortleeft in onze herinnering.” Dit gebied bestaat niet meer: het is verwoest door de boeren die er grote plantages op hebben aangelegd. En hoewel de Gavião in een erkend gebied wonen, moeten ze constant de grenzen van hun land in de gaten houden omdat boeren, houthakkers, jagers en vissers hun land niet respecteren.

P9080023.jpg

De Gavião voorzien in hun levensonderhoud ten dele op traditionele manier: door te jagen, te vissen, aan landbouw te doen en te verzamelen. Een deel van hun levensonderhoud komt van het verzamelen en verkopen van paranoten voor de internationale markt. Het verzamelen van de noten deden ze altijd al, maar nu is die praktijk geïntensiveerd om geld te genereren voor dingen die men nodig heeft: kleding, meubels, gereedschappen, aanvullende levensmiddelen. Iedereen werkt mee in het verzamelen van de noten: hele families trekken het bos in tijdens de maanden november en december. Tijdens de weken in het woud worden ook de verhalen en gewoonten van de Gavião aan de volgende generatie doorgegeven. Het zijn weken waarin de traditionele manier van leven, in samenwerking tussen oud en jong, mannen en vrouwen, mensen en natuur centraal staat.

Sebirop%20e%20Teresa%20Aldeia%20Ikoloehj

Door het publiceren van de verhalen en manier van leven van een specifieke groep, in dit geval de Gavião, worden ze midden in de aandacht en in de Braziliaanse samenleving gezet. Inheemse volkeren wonen voor het grootste gedeelte niet in afzondering en afgesloten van de buitenwereld. Ze staan met één been in de Braziliaanse samenleving en markteconomie en met het andere been proberen ze in hun eigen cultuur, waarden en manier van leven te blijven staan. Dat dit niet gemakkelijk is, moge duidelijk zijn.

Een van die verhalen die een stuk van de wereldbeschouwing van de Gavião laat zien en die ze delen met de lezers van het boekje is hun verhaal van het begin. Het is interessant om te kijken waar er bruggen en overeenkomsten te vinden zijn naar de verhalen die in de Bijbel te lezen zijn over het begin het ontstaan van vele verschillende volkeren! Met dit verhaal eindig ik deze post.

 

Verhaal van het begin volgens de Gavião

“Er was eens een grote steen. Binnenin die steen was veel lawaai. In die tijd waren de dieren mensen. Ze werden nieuwsgierig en probeerden een gat in de steen te maken. Iedere vogel probeerde de steen te doorboren, maar slaagde hier niet in omdat ze een breekbare snavel hadden. Toen arriveerden de vogels met een harde snavel, zoals de Mutum (een soort van fazant), de papagaai, de parkiet, de ara en anderen die wel de mogelijkheid hadden om een steen te doorboren. Met veel moeite maakten ze een opening. Toen de steen open geboord was, kwamen de mensen eruit. Op het moment dat ze uit de steen stapten kondigde iedere groep de naam van zijn volk aan. Bijvoorbeeld: ik ben blank! ik ben Suruí! Ik ben Arara! En zo stapten alle mensen uit de steen terwijl ze zich in groepen opdeelden. Als allerlaatste stapten de Ikólóéhj uit de steen. Zij zeiden: Ik ben Ikólóéhj! Ze noemen zichzelf Ikólóéhj. In de steen was er ook een zwangere vrouw die pas mocht vertrekken toen alle anderen al waren vertrokken, maar zij besloot in het midden van de groep te vertrekken. Het gat in de steen was maar klein en de mensen moesten één voor één er doorheen naar buiten. Bij het naar buiten gaan bleef de zwangere vrouw vastzitten in het gat, waardoor het gat verstopt raakte en niemand anders er meer door naar buiten kon. De rest van het volk Ikólóéhj is dus vast komen te zitten in de steen. Daarom is het volk van de Gavião vandaag de dag maar klein.”

 

* data van de site Pibmirim. Met een beetje hulp met het Engels superleuk voor kinderen! Sowieso is de informatie die Instituto Socioambiental (mede gefinancierd door ICCO-Kerk in Actie) verzameld heeft een enorme bron van informatie op het gebied van inheemse volkeren, hun culturele erfgoed, de strijd voor behoud van hun gebieden en duurzaamheid. 

© Alle foto's van inheemse volken komen uit het archief van COMIN. 

Het kaartje van Brazilië met de Europese landen vond ik op hier.

 

 

 

www.kerkinactie.nl maakt gebruik van cookies.
De website van Kerk in Actie gebruikt cookies van Google Analytics om de eigen kwaliteit te verbeteren. Deze gegevens zijn anoniem gemaakt. Soms wordt echter inhoud getoond van Facebook, YouTube of Twitter; deze social media gebruiken hun cookies ook om advertenties te tonen. Lees meer over ons cookiebeleid.