De kerk is diaconaal of de kerk is niet…

Column

dinsdag 7 juni 2016“De kerk is diaconaal of de kerk is niet”. Het is zo’n zin waar je even op moet kauwen.. ontbreekt er nou een woord? Maar nee. Het is een zin. Een hele stevige. De kerk is diaconaal of de kerk is niet. Ofwel.. diaconiaat is niet het doen versus het geloven, of het mindere tegenover het hogere, het praktische tegenover het intellectuele. Nee diaconaat behoort tot het wezen van de kerk. Zonder diaconaat geen kerk.

We zitten met zo’n 50 mensen op een studiedag voor predikanten en kerkelijk werkers over diaconaat. Het is een bont gezelschap . Dominees heb je in soorten en maten. De meesten hebben één ding gemeen, ze houden van praten en discussieren, van nadenken en dingen in één of juist in een ander perspectief zetten. Maar verder is het een bontgekleurde verzameling van mensen. Wetenschappers en doeners, werkend vanuit de traditie of die traditie liefst weg willen gooiend. En daarmee wordt het best een spannend gesprek.

Het gaat over Calvijn. Want ja, ik wist het niet, maar het was Calvijn die het diaconaat geinstutionaliseerd heeft in de kerk. Dat is op een ingewikkelde manier zeggen dat hij tegen de kerk zei: diaconie is zo eigen aan de kerk dat dat een plek moet hebben. Een duidelijke. Diaconie is geworteld zijn in liturgie en avondmaal naast de daden. Want om het meer eigentijds uit te drukken: in het avondmaal wordt benadrukt dat we delen met de lijdende mens en dat we geloven in de komst van een koninkrijk waar geen armoede en onrecht meer is.

Je kunt geloven en doen, zo leg ik dat uit, niet van elkaar scheiden.

Dat maakt het spannend omdat in de praktijk er verschillende dingen gebeuren.

- De kerk is vaak veel diaconaler, en de mensen in de kerk ook , dan ze vaak zelf beseft. Alles wat voor een ander gedaan wordt, wat aan een ander gebeurt (“wat de ge aan de minste hebt gedaan hebt ge aan Mij gedaan) is in feite diaconaat.

- Is diaconaat voorbehouden aan hen die in God geloven of aan hen die bij de kerk horen? Of is het zoals Rob Visser zegt, we doen hetzelfde uit dezelfde bron maar we noemen die bron anders. Bijvoorbeeld wanneer hij met de burgemeester van Amsterdam, die zelf zegt dat hij niet gelooft, het voor elkaar krijgt dat er opvanghuizen komen voor gescheiden mensen op IJburg.

- Maar wat betekent dat dan? Is de kerk een goede doelen organisatie alleen met een ander sausje?

'Nee' wordt er duidelijk gezegd. Diaconaat is Gods presentie in woord en daad. Het is eigen aan de kerk. Het is logisch verbonden met pastoraat, liturgie en eredienst en met alle aspecten van kerk zijn. En eigenlijk zou het daar ook allemaal duidelijk terug te vinden moeten zijn. In voorbeden en catechese. In pastoraat en liturgie. En daarmee zou het ook niet anoniem moeten zijn. We moeten niet verstoppen dat we van de kerk zijn. Niet om op die manier zieltjes te winnen, maar wel omdat het één verhaal is, één geheel. We doen omdat we geloven. We geloven in doen. We geloven in delen. En ook dan kom je op spannende vragen.

Het doen van de kerk, plaatselijk en landelijk is al heel oud. Het is van de kerk. Kerk in Actie is van de kerk. Het is de uitdrukking van diaconaat. Kerk in Actie is geen gebouw in Utrecht met medewerkers. Nee Kerk in Actie zijn wij allemaal. Maar in opkomst van het individualisme is ook opkomst van het hebben van “eigen projecten” te zien op plaatselijke niveau. Het zien van Kerk in Actie als “ach nog zo’n ander goed doel” . En daar mag, nee moet, je ongemakkelijke vragen over stellen aan dominees en kerken. Want het gaat bij Kerk in Actie ook om het wezen van de protestantse kerk. Het zijn geen goede doelen alleen, het is onderdeel van ons wereldwijde kerkzijn. De verbondenheid met kerken wereldwijd en geworteld in de opdracht in de kerkorde om zorg te dragen voor de naaste ver weg en dichtbij. Diaconaat is wezen van de kerk, is van de kerk.

Een spannende dag, met één hele duidelijke conclusie. Meer dan ooit tevoren is het nodig om telkens te benadrukken dat diaconaat niet iets is van mindere orde, niet het simpele doen tegenover het hogere geloven. Nee diaconaat is wezenseigen aan de kerk. En moet daar ook de verankering in de kerk voor hebben, wat er ook verandert. En daarbinnen moet aandacht zijn voor het uitbreiden van de taak van de diaconie wanneer de ZWO commissies erin worden opgenomen. Die dingen moet je vastleggen. Maar niet vervallen in krampachtige regelgeving.

Een spannend instituut, de kerk. En tegelijk een overdonderend teken van hoop wanneer 50 dominees samen uitspreken dat geloven en doen, zorgen voor elkaar en het belijden onlosmakelijk bij elkaar horen. Dat dat allemaal nog veel beter kan, en in de weg naar 2025 nadruk moet krijgen, is voor hen evident.

Dat was toch een goede zet van Calvijn. En tip van Sjaak van 't Kruis. Kijk in oud Geneve eens omhoog. Daar zie je allemaal verschillende soorten opgebouwde verdiepingen. Ook een idee van Calvijn: bouw op je huis ruimte voor vluchtelingen…

Toen al.

Elise

www.kerkinactie.nl maakt gebruik van cookies.
De website van Kerk in Actie gebruikt cookies van Google Analytics om de eigen kwaliteit te verbeteren. Deze gegevens zijn anoniem gemaakt. Soms wordt echter inhoud getoond van Facebook, YouTube of Twitter; deze social media gebruiken hun cookies ook om advertenties te tonen. Lees meer over ons cookiebeleid.