Op pelgrimsreis (vervolg)

Blog

zaterdag 29 oktober 2016Ooit was Hong Kong de zetel van het Anglicaanse bisdom Victoria, een bisdom dat heel China omvatte. Nu zijn er alleen nog in Hong Kong en Taiwan Anglicaanse bisdommen en is de Anglicaanse kerk in China geschiedenis. Samen met een groep gemeenteleden van St. John’s Cathedral, de Anglicaanse centrumkerk van Hong Kong, maakte ik een reis door de kustprovincie Fujian op zoek naar de betekenis van die geschiedenis.

De protestantse zendingsgeschiedenis van China is een geschiedenis van met name twee routes: vanaf zee en vanuit het binnenland. Verantwoordelijk voor de binnenlandse route was met name de China Inland Mission (nu OMF, de Overseas Missionary Fellowhip, die vorige jaar haar 150-jarig bestaan vierde). Fujian, dat tegenover Taiwan ligt, was al eeuwenlang een Chinese provincie die door buitenlandse reizigers, voor en na Marco Polo, werd bezocht.

We begonnen onze pelgrimstocht in Fuzhou, de hoofdstad van de provincie. Daar bezochten we het Anglicaanse verleden: de voormalige kathedraal, nu een wijkkerk van de TSPM/CCC, de officieel geregistreerde protestante Drie-zelfkerk van China. Een indrukwekkend gebouw, maar al geruime tijd niet in gebruik, omdat de omliggende wijk een vérgaande vernieuwing ondergaat. In het havenkwartier van de stad staat de St. John’s kerk, even leeg en al helemaal in onbruik. Van de St. Mark, een derde Anglicaanse kerk, is er alleen nog gedenksteen over, op het schoolplein van de Fuzhou Foreign Language School, een enorme middelbare school die ooit begonnen was als christelijke school.

Fuzhou%20Cathedral.jpg   Fuzhou%20memorial%20stone.jpg

Een andere, meer verscholen, gedenksteen stond op de Wushan, de heuvel waarop en omheen het historisch centrum van Fuzhou ligt. De gedenksteen is een herinnering aan de dood van drie zendelingen, omgekomen bij het protest van de lokale bevolking tegen hun zendingsarbeid op het terrein van een boeddhistisch klooster.  

Na China’s nederlaag in de Eerste Opiumoorlog (1839-1842) werd Hong Kong een Britse kolonie en werden havensteden als Xiamen en Fuzhou geopend voor buitenlandse handel. Daarmee kregen zendingsorganisaties de gelegenheid naar China te komen, onder andere de American Board of Commissioners for Foreign Mission (1842, in Xiamen) en de Church Missionary Society (gelieerd aan de Anglicaanse kerk) in Fuzhou, 1850.

In de loop van de jaren werd de provincie Fujian voor de Anglicaanse zending en kerk een kerngebied. Toen, na de Revolutie van 1949, alle buitenlandse zendelingen China moesten verlaten, de kerkelijke bezittingen geconfisqueerd en de kerk onderdeel werd van de ene geregisteerde kerk, onder leiding van (de oorspronkelijk Anglicaanse) bisschop Ting, woonde ongeveer de helft van alle Chinese Anglicanen in Fujian.

Bijzonder was de kennismaking met de Chinese kant van de oorlog in de persoon van Lin Zhexu. Hij was in 1839 verantwoordelijk voor de verbranding van alle opium en wordt vandaag de dag geëerd, met een museum, als verlicht denker, voorloper en wegbereider van het moderne China.

We maakten niet alleen kennis met de recente geschiedenis, ook met herinneringen aan eerdere periodes van christelijke presentie in China. In Quanzhou zijn er de indrukwekkende grafstenen uit de 13de eeuw, toen onder de Yuan-dynastie kerk en zending (van Franciscanen en Dominicanen) welwillend werden ontvangen. Het kruis en lotus motief maakt die herinnering actueel, als een Chinees christelijk symbool bij uitstek.

museum%20Quanzhou.jpg

Het ontroerendste moment van de reis was onze ontmoeting met ds. Chen Yiping, in de Drieënheidskerk op het eiland Gulangyu, vlak voor de haven van Xiamen. Ds. Chen heette ons er welkom en vertelde z’n levensverhaal. Hoe hij in 1958, als 30-jarige predikant, was beschuldigd van ‘rechts’ denken en veroordeeld tot twintig jaar werkkamp. Na die twintig lange jaren was hij, toen de kerkdeuren weer mochten worden geopend, teruggekomen op de plek waar hij was opgepakt. Hij sprak met evenveel emotie over het verleden als over de toekomst van ‘zijn’ kerk en benadrukte met krachtige stem dat, als we denken dat het afgelopen is, God altijd een nieuw begin maakt.

Rev%20Chan.jpg  Xinjie%20kerk.jpg

Onze pelgrimsreis eindigde in de eerste protestantse kerk, in het oude centrum van Xiamen, de Xinjie-kerk die in 1848 werd gebouwd.

Niet alleen de reis was leerzaam, ook van de reisgenoten viel veel te leren. De meesten van hen zijn lid van St. John’s, sommigen hebben familiebanden met Fujian, als kinderen van migranten uit die provincie (vanwaar velen emigreerden, naar landen in de regio, naar Noord-Amerika, Europa). Sommigen hebben familiebanden met het Anglicaanse verleden van China, anderen met het heden. Een reisgenoot is betrokken bij een gemeenschapsontwikkelingsproject in het dorp van zijn familie, een ander heeft, als universitair docent maatschappelijk werk, vanuit Hong Kong een organisatie en een netwerk van inloophuizen opgezet in China – waar dat in feite in de kinderschoenen staat.

Onze reis werd geleid door de dean van St. John, zelf een Chinese migrantenzoon, opgegroeid in Canada, en dr. Philip Wickeri, docent theologie (onder meer aan het LTS) en specialist Chinese kerkgeschiedenis. Hij ondersteunde onze pelgrimage met relevante inleidingen en toelichtingen, zonder om te kijken in weemoed, kritisch op alle pogingen om iets te begrijpen van de ingewikkelde relatie tussen kerk en staat in China, en, in navolging van ds. Chen, hoopvol over de Chinese kerk-in-wording. In het huidige China waar ‘denominaties’ als de Anglicaanse kerk niet (meer) kunnen bestaan, wordt er vaak gesproken over een post-denominational kerk. Maar misschien, zo vatte hij z’n visie samen, is de kerk in China juist pre-denominational: een kerk-in-wording, een kerk als nieuw begin, Gods nieuw begin.

Hong Kong, 29 oktober 2016,

Tjeerd de Boer

 

 

 

www.kerkinactie.nl maakt gebruik van cookies.
De website van Kerk in Actie gebruikt cookies van Google Analytics om de eigen kwaliteit te verbeteren. Deze gegevens zijn anoniem gemaakt. Soms wordt echter inhoud getoond van Facebook, YouTube of Twitter; deze social media gebruiken hun cookies ook om advertenties te tonen. Lees meer over ons cookiebeleid.