Verhalen van verleden, heden en toekomst

Blog

vrijdag 24 maart 2017Samen met mijn collega Jandira werk ik aan een boekje over de levensverhalen van met name de oudere generatie vrouwen van het Karo Arara volk in de staat Rondônia. Dat doen we omdat die verhalen een andere blik op de geschiedenis geven dan de verhalen die we lezen in geschiedenisboeken en een ander verhaal vertellen dan de verhalen van de mannen in de gemeenschap. Het zijn de verhalen die snel verloren gaan en vergeten worden.

De Arara woonden ooit in de eindeloze wouden van het Amazonegebied. Ze waren een semi-nomadisch volk dat in grote gemeenschappelijke huizen van plantenmaterial woonde. Ze leefden van een combinatie van landbouw, jagen en verzamelen. Als er bedreigingen waren van andere volkeren, of als er een nieuwe akker nodig was, dan trokken ze verder. De verschillende familiegroepen wisten wel altijd precies waar de andere groepen van het volk zich ophielden omdat ze in constant contact met elkaar stonden.  

Map.jpg

Vandaag wonen ze in drie dorpen. Twee dorpen zijn familiegroepen, waarin vier generaties samenleven, met een echtpaar als leiders van het dorp. Een dorp is groter en is een cluster van familiegroepen die in verschillende delen van het dorp wonen. Maar de dorpen zijn “nieuw” en een gevolg van het contact met de bredere Braziliaanse samenleving: de noodzaak van gezondheidszorg, dichtbij wegen (ongeplaveid en soms bijna onbegaanbaar) wonen die toegang geven tot de stad en vanwege de scholen die het (basis-)onderwijs in de dorpen verzorgen. De dorpen hebben nog wel steeds gronden waarop verbouwd wordt en de mannen trekken er ook nog steeds op uit om te jagen voor vlees.

Iterap.jpg

De vrouwen uit de gemeenschap willen best met ons praten over hun leven, maar gefilmd worden willen ze liever niet. Dus gebruiken we een dictafoon en schrijven mee terwijl we luisteren.

De vrouwen vertellen over hun huwelijken. Velen van hen zijn meerdere malen getrouwd geweest omdat hun echtgenoot overleed door ziekte, gewapend conflict met andere inheemse volkeren of met blanken of door kwade geesten. Echtscheidingen kwamen bij de Arara vroeger niet voor en alleenstaande moeders waren ook een onbekend fenomeen. Een van de vrouwen zei: “Het huwelijk, voor de Arara, is een de manier van leven.” Kinderen werden soms ook al jong aan elkaar beloofd door de ouders. “Als een jongetje en een meisje ongeveer tegelijkertijd worden geboren, dan wordt afgesproken dat ze zullen trouwen.” Maar en huwelijk was niet per se tussen twee mensen van dezelfde leeftijd. Een oudere man kon ook met een jonger meisje trouwen, eventueel als tweede of derde vrouw. Een aantal van de vrouwen vertelde dat ze echt niet wilden en ook niet wisten dat ze zouden trouwen voordat het huwelijk voltrokken werd. Er werd een groot feest georganiseerd met veel eten en drinken voor de hele gemeenschap en dan sloot de pajé (soort van sjamaan) de huwelijken.

Festa.jpg

Één van de jongere vrouwen (in de 40) die we spraken vertelde dat haar moeder haar ook wilde uithuwelijken aan een van de mannen uit de gemeenschap, maar dat zij geweigerd had. Uiteindelijk heeft zij zelf haar echtgenoot gekozen. Dat is vandaag ook het patroon: een stel besluit gezamenlijk te trouwen. Het betekent ook dat relaties stuk lopen en er kinderen buiten relaties geboren worden. Soms wil een vrouw niet vertellen wie de vader is van een kind.

Het is echter wel belangrijk op te merken dat de oudere vrouwen duidelijk aangeven dat het vroeger beter was. Ze vertellen dat ze wel wenden aan hun relatie met hun echtgenoor en het wel goed ging. Het verdwijnen van de feesten, het dansen en zingen, het eten en drinken met de hele gemeenschap: dat was eigenlijk het ergste wat betreft de oudere vrouwen. Zonder de de grote feesten is het leven vandaag de dag maar leeg en triest.

Maloca.jpg

Dat betekent niet dat het vroeger, toen er nog in gemeenschappelijke huizen gewoond werd in de bossen en mijn rondtrok, dat het leven makkelijk was. Maar er was nooit honger, vertellen de vrouwen. Vandaag wel. Nu zorgt iedereen alleen maar voor zichzelf: er wordt niet meer gezamelijk verbouwd, als er een dier gevangen is eet de familie het zelf op, zonder anderen uit te nodigen. Kinderen gaan nog wel van deur tot deur met elkaar om te kijken of er iets te eten valt bij de buren en  vinden het ook vanzelfsprekend dat eten gedeeld wordt. Maar de gemeenschapszin is verdwenen.


Macaloba.jpg

Één van de hoofdredenen dat het leven veranderd is, is de komst van grotere groepen blanken in de jaren ´60 en ´70 van de vorige eeuw om het land te ontwikkelen (met name rubberplantages en veeteelt). Zij lieten de Arara in ruil voor kleding en voedsel voor hen werken. Daarbij werden soms ook mannen en vrouwen gescheiden, waarbij de blanken zich vergrepen aan de vrouwen. Één van de vrouwen herinnert zich hoe een blanke baas haar een kop melk gaf om haar stil te houden en vervolgens haar moeder verkrachtte. Dit geweld leverde verzet op van de Arara: ze vluchtten weg van dit soort bazen, en af en toe kwam het ook tot gewelddadige conflicten.

Het geweld waar ze geen verweer tegen hadden was het geweld van ziekten. We kennen de verhalen uit de tijd van de “ontdekkingsreizigers” in de 16e eeuw en hoe hele volkeren stierven door contact met ziekten waar ze geen weerstand tegen hadden opgebouwd. Dit gebeurt echter nog steeds: elke keer dat een geïsoleerd volk gecontacteerd wordt door blanken, is het risico op een epidemie (griep en mazelen met name) enorm. De vrouwen die we spraken zijn de overlevenden van een genocide: na en enorme mazelenepidemie waren er van het volk nog maar 8 kleine familiegroepen over. Één van de vrouwen vertelde: Als je ziek werd, dan was je een paar uur later dood.” Zij begroef op een middag twee van haar kinderen die aan de mazelen overleden.

De verhalen die we horen zijn verhalen van lijden, maar ook verhalen van overleven en doorgaan tegen alles in. Het zijn verhalen van een volk dat enorme veranderingen heeft doorgemaakt en zich daar actief mee uiteen zet: hoe willen we leven? Wie zijn wij als Arara? Wat is onze identiteit, onze kennis? Hoe waarderen we die, naast de kennis die we nodig hebben om te overleven in contact met de Braziliaanse samenleving? Hoe strijden we voor onze rechten?

Kids.jpg

En naast een verhaal van overleven is het ook een verhaal van "opstanding": Als je kijkt in de dorpen is het eerste dat je opvalt de enorme kinderschare. Overal spelen en rennen groepen kinderen. Hun eerste taal is niet Portugees, maar Arara. De tieners in de dorpen kennen de steden en maken gebruik van de voorzieningen – maar ze willen niet weg uit de dorpen. Naast het gebrek aan mogelijkheden en de gevaren van de steden, is het leven in de eigen gemeenschap uiteindelijk belangrijker. Er is een toekomst, gebouwd op een verleden van lijden en pijn. Geen gemak en comfort, maar er is een toekomst.

www.kerkinactie.nl maakt gebruik van cookies.
De website van Kerk in Actie gebruikt cookies van Google Analytics om de eigen kwaliteit te verbeteren. Deze gegevens zijn anoniem gemaakt. Soms wordt echter inhoud getoond van Facebook, YouTube of Twitter; deze social media gebruiken hun cookies ook om advertenties te tonen. Lees meer over ons cookiebeleid.