Op reis naar Rwanda: Janny Oorebeek en Ria van Hulsteijn

Reisverslag

maandag 1 mei 2017Vanaf 1 tot 22 mei reizen Janny Oorebeek en Ria van Hulsteijn voor Kerk in Actie naar Rwanda. Zij zullen daar trainingen geven aan zondagsschoolleiders voor 2 partnerorganisaties van Kerk in Actie: de Eglise Presbytérienne au Rwanda (EPR) en Association Mwana Ukundwa (AMU). In dit reisverslag delen Janny en Ria de komende weken hun ervaringen.

Voorwoord

Vanaf vandaag zijn we weer op reis naar Rwanda voor het zondagsschoolwerk. Zowel de EPR als AMU worden ondersteund door Kerk in Actie en iedereen vindt het heel belangrijk dat kinderen bekend worden gemaakt met de Bijbel en de Bijbelverhalen. Omdat dit werk in Rwanda door de verschrikkelijke gebeurtenissen van de genocide van 1994 op een laag pitje is komen te staan, zijn Ria en ik vanaf 2009 al bezig om regelmatig lessen te geven. Ieder jaar komen we een stukje dichterbij ons doel: dat de mensen daar ons werk over kunnen nemen.

Ria van Hulsteijn

De EPR is verdeeld in 7 presbyteries die onder leiding staan van een president en een vice-president. De vice-president heeft gemeenteopbouw in zijn takenpakket en het zondagsschoolwerk valt onder gemeenteopbouw.

AMU is een organisatie die sinds 1995 zich inzet voor kinderen die hulp nodig hebben, in het begin waren dit overlevenden van de genocide en nu kwetsbare kinderen, door besmetting met HIV/Aids en/of armoede. AMU heeft door het contact met de kinderen ook veel contacten met diverse kerken. Voor de zondagsschoolleiders van deze kerken biedt AMU trainingen aan die door Ria en mij gegeven worden.

Het is heel boeiend en mooi werk en we zijn blij en dankbaar dat we van 1 tot 22 mei weer naar Rwanda mogen om ons steentje bij te dragen voor dit werk.

Ria van Hulsteijn en Janny Oorebeek

Maandag 1 mei

Op 1 mei is het zover. Drie uur voor vertrek staan we op het vliegveld voor de reis naar Rwanda. Hoewel we te laat vertrekken, komen we toch precies op tijd aan. Ds. Pascal Bataringaya, president van de EPR en Rose Gakwandi van AMU staan ons op te wachten om ons naar de Auberge van de EPR te brengen. We pakken onze koffers over, eten nog wat en gaan dan slapen. Reizen is best vermoeiend.

Dinsdag 2 mei

’s Morgens gaan we eerst naar het centrum van Kigali om wat inkopen te doen, zoals pakpapier, geld wisselen, telefoonkaarten kopen voor het modem, zaklantaarn en ook naar het Centre de Formation et de Documentation (CFD) van de EPR om kopieën in het Kinyarwanda te laten maken van onze instructies en het 3-jarig programma dat we ontwikkeld hebben.

Tussen de middag eten we in de Auberge en gaan dan even rusten voor de lange reis naar Gisenyi in het noordwesten. De rit duurt ruim 3½ uur en als we aankomen in het guesthouse van de katholieke zusters van St. Benoit gaan we eerst aan tafel. Dit guesthouse is prachtig gelegen aan het Kivumeer. Er staan veel mooie bomen en overal vliegen vogels. Omdat het aan het einde van de regentijd is, bloeien er ook veel bloemen. Een waar paradijs om te vertoeven.

Woensdag 3 mei

Na het ontbijt vertrekken we naar het centrum van de EPR om daar de deelnemers aan de cursus te ontmoeten. De meesten kennen we al, omdat we meerdere keren met deze mensen hebben gewerkt. De EPR is verdeeld in 7 presbyteries en van elke presbyterie zijn er 2 zondagsschoolleiders aanwezig, samen met de vice-president van de presbyterie die belast is met gemeenteopbouw, waaronder ook het zondagsschoolwerk valt. De 2 dagen dat we met hen samen zijn, zijn bedoeld om te inventariseren hoe het werk nu loopt in de verschillende gemeenten. Verder zijn ds. Pascal, president van de EPR, en ds. Julie, vice-president aanwezig. Ook zij is belast met gemeenteopbouw. Na de meditatie door ds. Pascal over 2 Koningen 2: 18-22 waarin Eli tegen de mensen van Jericho zegt dat ze zo’n mooie stad hebben. De mensen vertellen hem eerlijk dat de stad mooi lijkt, maar dat het water verontreinigd is, zodat ze problemen hebben. De link wordt gelegd dat de deelnemers niet alleen open en eerlijk moeten spreken over alles wat goed gaat, maar ook alle problemen benoemen en dat gebeurt gelukkig ook. Na een kennismakingsspel beginnen we aan een lijst met vragen die we opgesteld hebben. Dit proberen we op verschillende manieren vorm te geven, zodat ze steeds bij de les blijven. Tot onze grote vreugde blijkt in de loop van de dag dat deze mensen die getraind zijn om daarna anderen te trainen dit heel goed opgepakt hebben. Verder zijn er veel initiatieven ontplooid om het zondagsschoolwerk niet alleen aantrekkelijk te maken, maar ook om de kinderen te laten groeien in het geloof. Verder blijkt dat de plaats die het zondagsschoolwerk in de gemeente inneemt steeds meer tot zijn recht komt. Deze dag is daarmee voor ons zeer geslaagd. Tot slot maken we de gebruikelijke groepsfoto.

Donderdag 4 mei

De laatste dag van de bijeenkomst in Gisenyi. Deze ochtend behandelen we de laatste vragen. Helaas moeten de president en zijn vrouw terug naar Kigali voor een belangrijke vergadering. Wel houdt hij eerst nog de meditatie, een vervolg op die van gisteren vanuit hetzelfde Bijbelgedeelte. Dan reikt hij de eerste certificaten uit aan enkele deelnemers. We hebben besloten dit te organiseren omdat de deelnemers enkele jaren met ons hebben gewerkt en we dit willen belonen. De president tekent namens de EPR en Ria en ik namens Kerk in Actie. Ze zijn er erg blij mee dat is zeker. Na het vertrek van ds. Pascal vervolgen we onze les met de vraag of ze enkele problemen willen opschrijven die ze tegenkomen in hun werk, maar ook enkele vruchten die het werk al heeft opgeleverd. Het blijkt dat de problemen vooral te maken hebben met het ontbreken van een budget. Verder stoppen zondagsschoolleiders regelmatig met hun taak en dan moeten er weer anderen gezocht worden die ook dit werk als roeping hebben. Vruchten van het werk zijn o.a. dat kinderen leren om te gehoorzamen aan God en aan anderen, dat ze Bijbelkennis krijgen en dat er kinderkoren ontstaan. Ria gaat later nog in op het probleem van ontbreken van een budget door hen in groepjes te laten nadenken die ze dit op kunnen lossen. Er zijn best wat creatieve ideeën: jongeren die ooit de zondagsschool gevolgd hebben om een bijdrage vragen; opzetten van kleine projecten zoals het houden van kleinvee, groente telen om zo wat geld te verdienen. Een leuke vind ik ook het vormen van clubs van kinderen die leren dansen of toneelspelen. Later kunnen ze dan optreden tijdens een bruiloft of zo en zo geld verdienen. Tussen de middag hebben we nog samen gegeten en daarna zijn de deelnemers naar huis gegaan. De vice-presidenten zijn gebleven, omdat we de volgende dag een bijeenkomst hebben hier in Gisenyi. Daarna zijn we gezamenlijk naar het strand gegaan om wat te ontspannen. Dit hebben we wel verdiend, denk ik.

Vrijdag 5 mei

’s Morgens de koffers weer gepakt. Het is de laatste dag in Gisenyi en we gaan op bezoek bij de gemeente van de vice-president van Gisenyi ds. Béatha. Zij heeft alle zondagsschoolleiders van haar gemeente, inclusief de mensen van haar wijkkerkjes uitgenodigd om met elkaar in gesprek te gaan. Twee mensen die de cursus gevolgd hebben, geven vandaag een echte zondagsschoolles. De aanwezigen zijn de kinderen en we volgen de hele les van het begin tot het eind. Later kunnen we commentaar en adviezen geven. De mensen hebben zelf het verhaal uitgekozen en het is het verhaal van de verloren zoon geworden. Eerst is het gelezen uit de Bijbel en daarna is het uit het hoofd verteld door twee enthousiaste mensen. Complimenten voor hen, want in vergelijking met enkele jaren geleden zijn ze zo vooruit gegaan. We hebben natuurlijk nog wat tips gegeven, maar hen vooral ook gecomplimenteerd. Na de gebruikelijke groepsfoto hebben we nog met elkaar gegeten, voordat we op weg zijn gegaan voor de lange rit naar Kigali. Onderweg hebben we nog een stop gemaakt bij een hangbrug en halverwege een sanitaire stop. Dit is de gebruikelijke pleisterplaats tussen Kigali en Gisenyi waar ook lekkere hapjes te koop zijn. Om ongeveer 7 uur zijn we terug in Kigali om onze kamers in de Auberge weer in te nemen. Vanwege de hapjes hebben we niet veel trek, maar een lekkere salade en een glaasje wijn bij een restaurant gaat er toch wel weer in. Vanwege een hoosbui hebben we ook nog maar thee gedronken.

Zaterdag 6 mei

Na een hele nacht regen horen we van ds. Julie dat het bezoek van vandaag vanwege de regen een uur wordt verschoven. We gaan op bezoek bij de presbytery Kigali. Het is de gemeente Gikondo van de vice president van deze presbytery ds. Emmanuel en ook van Rose Gakwandi van AMU. We zijn toch weer wat vroeg en hebben nog een gesprekje gemaakt met ds. Emmanuel. Hij vertelt dat hij in juli naar Nederland komt. Hij blijkt samen met iemand uit Congo als vertegenwoordigers van Afrika in het bestuur van Oikocredit te zitten. Als bijna alle zondagsschoolleiders er zijn (het is inmiddels gelukkig droog geworden) begint de bijeenkomst. Ook deze keer wordt het verhaal van de verloren zoon verteld, maar nu worden de kinderen op een mat gezet, wat ze vaak doen met de jongste groep. Deze les wordt gegeven aan kinderen van 7-10 jaar. De andere leiders zijn weer de kinderen. Het verhaal wordt zeer enthousiast verteld, soms wat te enthousiast zodat belangrijke stukjes uit het verhaal worden overgeslagen. Ook hier geeft iedereen weer commentaar en adviezen. ’s Middags hebben we vrij en ik heb een afspraak met een coupeuse (een zus van een goede vriend) die me de maat komt nemen om een echte Rwandese rok en blouse te maken. De lap heb ik gekregen van mijn petekind nadat ze getrouwd is. ’s Avonds gaan we op kraambezoek bij Rwandese vrienden. De baby is al 8 maanden, maar soms heb je geen eerdere gelegenheid.

Zondag 7 mei

Het is zondag dus gaan we naar de kerk. Samen met alle vice-presidenten bezoeken we dezelfde gemeente als gisteren (Gikondo) om werkelijk te zien hoe ze met de kinderen werken. Maar eerst gaan we naar de dienst, waar een groot kinderkoor zal meewerken en natuurlijk ook nog andere koren. Wat een feest is het in deze kerk. Vooral net voor de preek, voordat de kinderen de kerk verlaten, is er een moment van lofprijzing en wordt er door iedereen gedanst en gezongen. De kinderen hadden al opgetreden. Er wordt een eenvoudig lied gezongen dat steeds wordt herhaald. Iemand die deze zang leidt, vraagt om de beurt groepen om voorin te komen dansen, natuurlijk beginnen de kinderen, de mannen, de vrouwen, de predikanten en als laatste Ria en ik met onze vertalers. Het was één grote happening. Daarna mogen alle kinderen naar voren komen en ook alle predikanten komen erbij staan om voor de kinderen te bidden. Dan gaan we allemaal naar een grote zaal waar het eerste deel van de zondagsschool begint, weer met zang en dans en gebed. Nadat op een leuke manier alle predikanten en wij zijn voorgesteld, gaan de kinderen ieder naar hun eigen dienst, verdeeld naar leeftijd, zoals ook bij ons. Ria is naar de jongste groep gegaan en ik naar de middelste. Heel leuk om te zien hoe ze werken met heel weinig materiaal. De juf vertelde het verhaal van het verloren schaap en de verloren penning. Ze heeft op een groot vel wat tekeningen gemaakt en daarna mogen de kinderen de twee verhalen naspelen. Tot slot leren ze een Bijbeltekst die het verhaal samenvat. Ze leren de tekst uit het hoofd en dan mogen de kinderen in groepjes de tekst opzeggen. Als beloning krijgen ze de tekst op een stukje papier om mee te nemen naar huis. Iedereen is er zo blij mee. We sluiten af en wachten tot de dienst van de volwassenen is afgelopen. Dit duurt best wel lang, degene die de preek houdt is iemand van een evangelische gemeente en hij heeft meer dan een uur gepreekt. Ik denk dat ze bij ons de mensen de kerk zouden uitlopen, maar hier is iedereen er heel tevreden over. Tot slot delen we nog een maaltijd met de ouderlingen, de zondagsschoolleiders en de predikanten. Helaas hebben we daarna geen tijd om even te ontspannen, want we hebben nog twee afspraken voor een bezoek. Om half elf worden we thuisgebracht en rollen heel erg vermoeid ons bed in.

Maandag 8 mei

We zouden vandaag vroeg op weg gaan naar het oosten van het land, naar de presbyterie Zinga, gemeente Rwamagana. Alleen loopt het anders omdat ds. Julie eerst nog werk moet doen op kantoor. Daarom komen we pas na 11 uur aan, terwijl de zondagsschoolleiders er al vanaf 9 à 10 uur zijn. De meesten hebben een baan bij de overheid en hebben voor deze speciale gelegenheid een ochtend vrij gekregen. Ze zijn niet blij met onze late komst en dat is in het begin te merken aan de sfeer. Gelukkig gaat het later beter. Hier wordt het verhaal van de barmhartige Samaritaan verteld. Direct spelen de kinderen het uit en dat is niet zoals het normaal gaat. Eerst moet het verhaal verteld worden, voordat de kinderen het na kunnen spelen. Na onze opmerkingen krijg ik de gelegenheid om hetzelfde cadeau te geven, dat iedere presbyterie krijgt. Een echtpaar uit mijn eigen gemeente heeft 10.000 medicijncupjes geschonken voor de viering van het Heilig Avondmaal. Iedere presbyterie krijgt 1000 exemplaren. Wat zijn ze hier blij mee, want deze cupjes zijn niet te koop hier in Rwanda. Na de les gaan de zondagsschoolleiders weer naar hun werk, alleen veel te laat en wij gaan ergens wat eten, voordat we terugrijden. ’s Avonds gaan Ria en ik weer op bezoek bij een bevriende familie.

Dinsdag 9 mei

Voor Ria en mij is het een speciale dag. Vandaag bezoeken we de presbyterie Remera waar 9 kerken in de regio Dordrecht sinds 1987 een uitwisseling mee hebben. Het is voor ons dus een soort thuiswedstrijd. Ook nu vertrekken we veel te laat uit Kigali, omdat onze auto pech heeft en eerst gerepareerd moet worden. Ook in de gemeente Remera wachten de zondagsschoolleiders rustig op onze komst. Als we binnen komen, worden we toegezongen dat we welkom zijn. De les hier is weer anders dan in de andere plaatsen. De leiders die de kinderen zijn, leven zich heel erg in. Heel veel kinderen plagen elkaar of gaan van hun plaatsen. Als je iedere week zulke lastige kinderen zou hebben, zou het plezier in het vertellen waarschijnlijk gauw over zijn. Maar deze mensen gaan vrolijk verder. Het verhaal is weer over de verloren zoon en ze hebben tekeningen gemaakt om het verhaal uit te leggen. Dit is wel jammer, omdat het verhaal ook in de Kijkbijbel staat en deze Bijbel in het Kinyarwanda in hun bezit is. Als iedereen het commentaar heeft gegeven, spreekt ds. Julie dankwoorden uit aan het adres van de EPR, de president van de kerk, de vice-presidenten, maar vooral ook aan Kerk in Actie die onze reis mogelijk heeft gemaakt, maar ook het zondagsschoolwerk en jeugdwerk ondersteunt. Ook het vertalen van de Kijkbijbel is mogelijk gemaakt door Kerk in Actie in samenwerking met veel anderen. Na de maaltijd samen met de zondagsschoolleiders in het maison de passage waar Ria en ik regelmatig logeren gaan we op weg naar Rubengera. Het is leuk om te zien hoe de vice-presidenten dit toch een beetje beschouwen als een uitje. Er wordt veel gekletst en gelachen met elkaar. De weg naar Rubengera is heel slecht en er zijn veel bochten. Gelukkig wordt niemand ziek onderweg. We logeren in het gastenverblijf van de diaconessen in Rubengera.

Woensdag 10 mei

Het is vandaag prachtig weer en we gaan op weg naar de gemeente Nyagatovu waar ds. Zabulon predikant is. Hij is ook de vice-president van de presbyterie Rubengera. We blijven nog even lekker buiten in de zon staan en daar wijst hij ons een heuvel aan waar de gemeenteleden op Hemelvaartsdag naar de top gaan om daar de dienst te houden. De heuvel is op de foto te zien. Ook wil ds. Zabulon ons graag de kleuterschool laten zien die bij zijn gemeente hoort. Buiten is een groep kinderen aan het touwtje springen (zie foto) en binnen krijgen de kleintjes hun bouillie (een dunne sorgho pap) te drinken (zie foto). De zondagsschoolles in de kerk verloopt heel goed, maar natuurlijk zijn hier ook wat punten te verbeteren. De maaltijd krijgen we van de gemeente aangeboden in Centre Bethel bij de diaconessen. Daarna gaan we met elkaar naar Kibuye om een poosje van het mooie weer en het prachtige uitzicht te genieten aan het Kivumeer. Ds. Julie had voor iedereen een bordje visjes besteld (zie foto) en natuurlijk thee. We genieten echt van dit uitje. Op de terugweg kopen we nog een cadeautje voor een pasgeboren baby, want Ria, ds. Zabulon, de chauffeur en ik gaan op babybezoek bij Polycarpe en Jeanine. (zie foto) Polycarpe is chauffeur en al veel Nederlanders heeft hij rondgereden. Afgelopen nacht is hun dochter geboren en ze hadden al twee jongens, dus heel veel vreugde bij de ouders. Helaas wordt Ria ziek en moet ze direct naar bed. Het is niet ernstig maar ze voelt zich niet lekker, zodat we besluiten dat ze de volgende dag thuis kan blijven en op terugweg pikken we haar en alle bagage op.

Donderdag 11 mei

Het heeft hard geregend en de weg naar de gemeente Rugabona in de presbyterie Kirinda is heel hobbelig. Goed dat Ria heeft besloten om in Rubengera te blijven. Het is een arme streek en dat is ook te zien aan de zondagsschoolleiders. Hier hebben ze de les voorbereid voor de leeftijd 3-6 jaar en dat blijkt nog niet eenvoudig te zijn. Er zijn veel kinderen die druk zijn en door elkaar praten en dat veroorzaakt wel wat wanorde in de klas. De collecte wordt niet opgehaald in een mandje, maar zo op de tafel gelegd met als gevolg dat een kind wat muntjes wegneemt. Dit is ook weer een leermoment voor de onderwijzer. Hij vertelt erg leuk en kent ook veel kleine liedjes met gebaren, maar hij gaat er zo in op dat hij niet genoeg op de kinderen let. De andere onderwijzer grijpt niet genoeg in, er gaan zelfs een paar jongetjes voetballen in de klas met een muts. De andere zondagsschoolleiders zijn weer de kinderen, nu dat heeft de onderwijzer geweten. Dus veel lof, maar ook wat commentaar. Gelukkig beschouwen ze ons commentaar als leerpunten en niet als kritiek. Tijdens het dankwoord van ds. Julie vertelt ze steeds dat ze als cadeau voor de kerken in Nederland voor ons zullen bidden dat de kerken weer voller worden. Enkele vrouwen uit de gemeente hebben een maaltijd bereid en die eten we gezamenlijk in de kerk op. Op de terugweg halen we Ria op, maar ook alle bagage, waarna we terugrijden naar Gitarama om daar 3 nachten te logeren.

Vrijdag 12 mei

’s Nachts hebben we moeite om te slapen, allereerst omdat een aantal honden in de buurt aan het blaffen zijn (het is volle maan). Als ze eindelijk gestopt zijn, begint het te regenen. De hoeveelheid regen die dan naar beneden komt, heb ik nog nooit meegemaakt. Het duurt uren voordat het wat minder wordt. Gelukkig kunnen we uiteindelijk nog wat uurtjes slapen. Na het ontbijt dat in de kerk wordt geserveerd door een aantal vrouwen, beginnen we aan onze laatste bijeenkomst van de presbyterieën. We zijn nu in de presbyterie Gitarama, waar ds. Alphonse vice-president is. Ds. Julie is de avond ervoor teruggegaan naar Kigali en nu is ds. Bienvenu degene die alles regelt. De les van de zondagsschoolleiding hier is weer anders als in de andere plaatsen. Omdat het weer regent, verstaan we niet veel van de vertaling van de vertelling, wat natuurlijk jammer is. Na de vertelling wordt het verhaal van de Barmhartige Samaritaan uitgespeeld (zie foto). We kunnen daarna veel aanwijzingen geven voor de rest van de les. Alle anderen geven ook hun commentaar en daar lijken ze wel een beetje door geïntimideerd. Daarom benadruk ik nog maar een keer dat het is om hen te helpen en niet om hen te bekritiseren. Nadat we gegeten en gerust hebben, kunnen we ons een beetje ontspannen. Ria en ik lopen met 3 predikanten de stad in. Ria wil een vestje kopen en ik koop een blouse. Voor de eerste keer tijdens alle bezoeken koop ik in Rwanda een kledingstuk. Ik ben benieuwd of ik het aan zal trekken. Na een bezoekje aan de markt om wat fruit te kopen, drinken we nog wat in een restaurant om vervolgens terug naar het centrum te lopen. Inmiddels hebben we geconstateerd dat er geen druppel water uit de kranen komt. Gelukkig verandert dit in de loop van de nacht en kunnen we ’s morgens toch onder de douche.

Zaterdag 13 mei

We rijden in 3 auto’s naar het zuiden naar Butare. Daar zullen we zelf een les geven aan de theologiestudenten van de universiteit van de EPR. Er zijn 36 EPR studenten en hiervan zijn 27 studenten aanwezig, van 1e jaars tot 4e jaars. We zien in het begin wel tegen deze les op, omdat dit de eerste keer is tijdens deze reis dat we zelf les geven, maar de studenten zijn erg geïnteresseerd en dat geeft ons altijd weer energie. We laten hen ook altijd een oefening doen om aan de hand van een opgegeven Bijbelverhaal een voorbeeldverhaaltje uit het dagelijks leven te zoeken, maar ook om de voornaamste boodschap uit het verhaal op te zoeken. Andere jaren was het vinden van een voorbeeldverhaal altijd moeilijk voor de studenten, maar deze groep heeft het prima begrepen (zie foto). Ds. Bienvenu heeft nog een keer uitgelegd waarom we hier zijn en wat het belang is van de zondagsschool. Vroeger gingen de kinderen naar de zondagsschool om de volwassenen niet te storen tijdens de dienst, maar nu is het zondagsschoolwerk een onderdeel van het kerkenwerk, naast alle andere activiteiten. Iedereen heeft zijn eigen plaats van kinderen tot ouderen. Mooi om te zien hoe dit in de loop van de jaren veranderd is. Na de les stellen ze veel vragen die er ook echt toe doen. We zijn blij dat we dit nog hebben kunnen doen. Tot slot natuurlijk de groepsfoto (zie foto) Na de maaltijd brengen we nog een bezoekje aan de universiteit (zie foto), vooral aan de bibliotheek en de faculteit theologie. Dit is een welbestede dag en pas om ongeveer zes uur komen we weer in Butare aan.

Zondag 14 mei

We zijn nog steeds in Gitarama. Gisterenavond tijdens het eten hebben we vreselijk gelachen, maar als je ons vraagt waarover, kan ik het niet echt vertellen. De sfeer met de predikanten is erg ontspannen na de dag hard werken van gisteren. Vanmorgen bezoeken we de kerkdienst en halverwege vertrekken we om de zondagsschool te bezoeken. Het is vandaag een jeugddienst en ze hebben een groot samengesteld koor uitgenodigd. Als dit koor begint te zingen, kunnen ze bijna niet stoppen. De predikant laat hen weten dat ze moeten stoppen door hetzelfde teken te geven als er tijdens een basketbalwedstrijd wordt gegeven om een time-out te vragen en dit werkt goed. Voordat de kinderen vertrekken worden ze naar voren geroepen en alle predikanten gaan om hen heen staan om hen de zegen mee te geven. Ook Ria en ik worden hierbij uitgenodigd. (zie foto) De zondagsschool begint in de consistorie met alle groepen. De kleintjes zitten op een kleed en de grotere kinderen op stoelen. We worden allemaal voorgesteld en ds. Alphonse vraagt aan de kinderen wie er later dominee willen worden en zowaar een grote groep kinderen steekt de hand op. Na de collecte gaan we in drie groepen uiteen. Deze gemeente heeft helaas te weinig ruimtes voor de groepen. De 2e groep zit in een heel klein zaaltje, zodat de bezoekers moeten blijven staan. De 3e groep wordt buiten gehouden, maar er is veel lawaai van het verkeer. (zie foto) Ik bezoek de 3e groep en Ria de 2e groep. Deze beide groepen doen het erg goed. Ze hebben zich goed voorbereid en de kinderen zijn ook niet vervelend. Later horen we dat het bij de jongste groep het minste ging. De onderwijzer heeft moeite hoe hij met de kleintjes om moet gaan. Later vertelt hij dat ook aan ons. Na de dienst nemen we eerst een foto van alle predikanten in hun toga en daarna gaan we naar de tuin van ds. Alphonse om met onze groep, de ouderlingen en diakenen en het koor samen te eten. Dan is het al snel tijd om afscheid te nemen van Gitarama en terug te rijden naar Kigali. We logeren weer in de Auberge en ’s avonds lopen we samen naar Hotel Iris voor een lekkere maaltijd en een glaasje wijn.

Maandag 15 mei

Dit is de laatste ochtend van ons werk voor de EPR. De evaluatie wordt gehouden in Centre Isano. Voor we beginnen tekenen we de certificaten. (zie foto) We hebben ons gelukkig goed voorbereid, hoewel wij hadden verwacht dat de evaluatie vanuit hen zou komen, maar wij worden gevraagd om ons commentaar te geven. (zie foto) Tot slot halen we uit alle commentaar de zes belangrijkste punten waar ze mee aan de slag willen gaan.
1. Het zoeken van voldoende leiding, die geschikt is en een roeping heeft;
2. Het vinden van voldoende budget om materialen te kopen, zoals papier, pennen, kleurtjes enz.;
3. Het regelmatig organiseren van cursussen voor nieuwe leiding en nieuwe gemeenten;
4. Betrekken van de ouders, ouderlingen en predikanten bij het werk voor de zondagsschool;
5. Het vinden van voldoende lokalen
6. Het houden van ceremonies, zoals Kerstfeest, Paasfeest, afscheid van kinderen van de zondagsschool en bedanken van de leiding.

Ze spreken af dat er voor sommige punten zes maanden wordt gegeven, anderen een jaar en voor het vijfde punt vijf jaar. Elke vice-president vindt het belangrijk om vaker zulke bijeenkomsten te houden, zoals we de afgelopen twee weken hebben gehad. Ze hebben veel van elkaars presbyterie geleerd. Ze uiten hun dank voor alle onze moeite de afgelopen jaren, maar ook veel dank voor Kerk in Actie die ons werk heeft mogelijk gemaakt. Na de maaltijd worden we naar Rose Gakwandi gebracht met al onze koffers. Soms is het bijna gênant zoveel bagage we hebben. Bij Rose worden we hartelijk ontvangen en na een poosje gerust te hebben, gaan we naar het centrum om boodschappen te doen en geld te wisselen. ’s Avonds gebruiken we de maaltijd op de 11e etage van een hotel met een schitterend uitzicht over Kigali.

Dinsdag 16 mei

Op de 1e dag voor Association Mwana Ukundwa rijden we naar het oosten naar Kayonza. De kinderen die door AMU worden ondersteund, gaan naar verschillende kerken, ook zitten er moslimkinderen tussen. Met de protestantse kerken werkt AMU nauw samen. Als Ria en ik in Rwanda zijn voor het zondagsschoolwerk voor de EPR, geven we ook altijd een les in de 4 vestigingen van AMU. Eerst werkten ze in Kayonza alleen samen met de EPR en met de Pinksterkerk, maar dit keer hebben ze ook mensen van andere kerken uitgenodigd: Methodisten, Eglise Vivante (levende kerk) en Assemblée de Dieu. De laatste twee kerkgenootschappen zijn nieuw bij deze bijeenkomst. We worden ontvangen door zang en dans van de naaigroep, daarna bezoeken we eerst de vrouwengroep die manden maakt, maar ook een spaarsysteem hebben. Alle vrouwen hebben aids, net als sommige van hun kinderen. Deze kinderen zitten ook in het programma van AMU. Dan beginnen we aan onze les voor erg enthousiaste mensen. Ze zuigen echt onze informatie op en dit is zo fijn werken. Aan het eind worden er een paar Kijkbijbels uitgedeeld aan nieuwe deelnemende kerken en geeft Rose nog informatie over kinderverkrachting, een onderwerp dat hier heel veel speelt. Al gauw begint één van de vrouwen te huilen en vertelt dat haar dochtertje van 10 jaar verkracht is door een jonge man die een lid is van de familie. Op een dag waren zowel de moeder als oma niet thuis. Toen moeder thuiskwam, vond ze haar dochter in tranen en bloedend. Ze is met haar naar het ziekenhuis gegaan en daar constateerde men dat dit niet de eerste keer is dat ze verkracht is, maar veel vaker. Moeder en dochter zijn beiden getraumatiseerd. De man is wel in de gevangenis gezet, maar al snel weer vrij gelaten. Hier in Kayonza speelt dit probleem heel erg. Het is heel ontroerend om te zien dat iedereen erg aangedaan is. Terug in Kigali gaan we na het eten op weg naar de nieuwste bezienswaardigheid, het nieuwe convention centre, een zeer apart gebouw dat ’s avonds steeds van kleur verandert. We drinken een kop thee in het prestigieuze hotel ernaast. Wat een ervaring!!

Woensdag 17 mei

Deze ochtend blijven we in Kigali voor onze les. In de tuin van AMU vinden we een groep kinderen die met elkaar lezen. Deze kinderen gaan ’s middags naar school, een andere groep komt ’s middags, want die gaan ’s morgens naar school. Natuurlijk moeten we ook iets tegen deze kinderen zeggen. De vrijwilliger die de leesgroep helpt, is vroeger een straatjongen geweest die lijm heeft gesnoven. Nadat hij opgevangen is door AMU, heeft hij de lagere school en het voortgezet onderwijs kunnen afmaken. Nu wacht hij op voldoende geld om naar de universiteit te gaan. We hopen voor hem echt dat dit gaat lukken. Daarna zeggen we de groep vrouwen gedag die leren naaien. Deze groep is ondersteund door Stop Aids Now. In juni hopen ze hun certificaat te halen en daarna in coöperaties aan het werk te gaan. In de zaal ernaast wachten de zondagsschoolleiders. Deze ochtend zijn er 25 ook weer van verschillende kerken, maar het meest van de Pinksterkerk. Deze kerk is heel erg gegroeid na de genocide en de mensen van de EPR weten niet waardoor dit komt. De les verloopt ook hier heel fijn, veel aandacht en ze zijn ons erg dankbaar voor alles wat we doen. Het is opvallend dat dit zo sterk uitgesproken wordt dit keer. Aan het einde van de middag pakken we onze koffer in en brengt Samuel, de zoon van Rose die de uitvoerend directeur is, ons naar Butare waar morgen de volgende les plaatsvindt. Het is altijd een lange reis, vooral omdat we een stuk in het donker moeten rijden. We trakteren ons later op een lekkere pizza in Hotel Ibis.

Donderdag 18 mei

Omdat we al in Butare zijn, kunnen we vroeg naar Mwana Ukundwa. Elk plekje van het terrein wordt benut voor een activiteit en de ontvangst is hier altijd erg hartelijk. We merken steeds dat de staf hier echt hun best doet om iets te betekenen voor de kinderen. Dat doen ze overal, maar hier valt het meer op. We gaan eerst praten met de meisjes en jongens die de naaiopleiding volgen, daarna nog even gekeken bij de kinderen die aan het lezen en tekenen zijn. Hier in Butare worden de kinderen geholpen door Clementine, een dochter van Rose. De zondagsschoolleiders zitten al te wachten, maar eerst wil de naaigroep voor ons zingen. Er zijn ongeveer 37 deelnemers aan de cursus, waarmee dit het grootste groep is. De les verloopt prima, ze doen allemaal heel serieus mee en steken er veel van op. Iedereen is zo blij met onze komst en dat is voor ons natuurlijk een opsteker. Na half een is de 2e naaigroep gekomen en ook zij willen nog een lied zingen. Net voor het einde hebben ze gezongen en is er een gebed uitgesproken. We nemen eerst een kop thee en daarna eten we een hapje bij Clementine voor we de lange reis naar Kibuye beginnen. Het is al bijna donker als we vlakbij Kibuye zijn en daar zijn we ontsnapt aan een ongeluk. Henri (zoon van Rose) rijdt aan de goede kant van de weg. Wij zijn aan het klimmen en er is geen uitzicht wat er aan de andere kant van de weg aankomt vanwege een berg. Een fietser met een passagier suist naar beneden, maar aan onze kant van de weg. Gelukkig kunnen ze onze auto vermijden, maar het is echt op het nippertje. In Centre Bethanië krijgen we alle drie een kamer vlak aan het water en daar zijn we heel blij mee.

Vrijdag 19 mei

Ria moet helaas thuisblijven vanwege haar rug. De weg naar Birambo is heel slecht en daarom is het een verstandige beslissing, al is het heel jammer. In Birambo drinken we eerst koffie en gaan dan naar de zaal waar ongeveer 27 mensen aanwezig zijn. Ruim de helft heeft al eerder een les gevolgd en dat toont dat deze mensen lang het werk blijven doen. Omdat Ria er niet bij kan zijn, moet ik alle onderdelen zelf doen. Gelukkig helpt Rose me heel goed met de vertaling. Later vertelt een meisje dat ze al eerder is geweest en dat ze na de vorige les haar manier van lesgeven heeft veranderd en dat daardoor ook de kinderen veranderd zijn. Verder wordt er overal gevraagd of ook de predikanten geïnstrueerd kunnen worden over het belang van de zondagsschool voor de kinderen. Wij geven steeds aan dat ook de kinderen bij de gemeente horen net als de jongeren, volwassenen en ouderen. Kinderen hebben ook recht op geloofsopvoeding. We hebben hierover verschillende voorbeelden gegeven uit de Bijbel. Aan het eind bedanken verschillende mensen ons voor het werk en een deelneemster spreekt het gebed uit. Daarna gaat een andere vrouw verder met bidden en Rose vertelt dat zij speciaal voor Ria bidt, dat ze mag genezen. Erg ontroerend vind ik. Genezing door gebed is ook een onderwerp dat we onderstreept hebben. Er wordt vaak gezegd, ook als ze de boodschap uit een verhaal opzoeken, dat iemand die gelooft en die ziek wordt, moet bidden en dan zal God genezing geven. Ik heb vandaag het voorbeeld gegeven van een gelovige moeder van een kind dat ziek wordt en na een paar dagen overlijdt. Wat moet dit kind denken als er gezegd wordt dat God genezing zal geven als je gelooft. Mijn moeder had geen geloof en ik heb geen geloof? Wij kennen Gods plan niet met ons leven. Het is belangrijk dat we vrede hebben in ons hart, vrede met de anderen, maar vooral vrede met God. Dit is een onderwerp wat mij na aan het hart ligt, vanwege mijn eigen geschiedenis. Als we weer terug zijn in Kibuye zitten we een hele tijd aan het meer te genieten van het mooie uitzicht.

Zaterdag 20 mei

Dit is de enige dag tijdens onze reis dat we ons kunnen ontspannen en dat begint met uitslapen en uitgebreid ontbijten. Nadat we onze koffer hebben gepakt en in de auto hebben gezet, betalen we de rekening van ons verblijf. We gaan nog niet weg, maar lopen weer naar beneden, naar het meer om een boottochtje te maken op het Kivumeer. Er staat best wel veel wind maar dat is wel lekker, omdat het al erg warm is. We varen naar een nieuw hotel waar we nog nooit geweest zijn. Onderweg zien we veel grote vogels en de bootsman vaart speciaal voor ons naar een boom waar we ze goed kunnen zien. Het blijkt een soort aalscholver te zijn. Het hotel ligt prachtig tegen een heuvel aan, met een mooie tuin er omheen. De kamers zijn aparte huisjes op palen met een rieten dak. We mogen later ook in een huisje kijken en alles is in oude stijl, echt heel leuk. We gebruiken iets in een traditionele hut, zonder muren, met een stro dak en onder het stro rieten matten. Het is er heerlijk toeven en we genieten alle drie. Helaas moeten we om 2 uur weer terug varen naar Bethanië, want er wacht ons nog de terugreis naar Kigali. ’s Avonds zijn we bij ds. Julie en haar gezin uitgenodigd om te komen eten. Het is er heel gezellig en we spelen een spelletje pesten met hun jongste zoon van 14. Om 11 uur willen we toch wel graag terug naar huis, want de volgende morgen moeten we weer vroeg op.

 Zondag 21 mei

Op deze laatste zondag heeft Rose bedacht dat we een gemeente gaan bezoeken van de EPR waar ds. Bienvenu de predikant is. Bienvenu is ook enkele dagen met ons mee geweest op tournee langs de presbyterieën. Het is de bedoeling dat we de zondagsschool bezoeken. Om 9 uur gaan we op weg. De dienst wordt geleid door vrouwen. Er is een groot kinderkoor met een soort toga aan. De kinderen zingen en dansen voordat ze naar hun eigen dienst gaan. Eerst zitten alle kinderen bij elkaar in een klaslokaal, naast de kerk. Voordat er verteld gaat worden, gaan de kinderen uiteen en 2 leeftijdsgroepen. Ria gaat met de oudste kinderen mee en ik blijf bij de jongste kinderen. De juf die vertelt, hebben we deze week ook gezien tijdens de les in Kigali. Zij heeft zich goed voorbereid en als hulp bij het vertellen heeft ze een tekening gemaakt over het verhaal van de rijke man en de arme Lazarus. Andere onderwijzers laten de plaat aan de kinderen zien, terwijl zij het verhaal vertelt. De kinderen luisteren heel aandachtig en kunnen later alle vragen beantwoorden. Ik word gevraagd om voor de kinderen te bidden en ik vraag wel of het vertaald kan worden zodat de kinderen begrijpen waar ik voor bid. Na de gebruikelijke groepsfoto gaan we allemaal terug naar de kerk. Rose is intussen iets aan het vertellen over kindermisbruik. Ze grijpt echt elke gelegenheid aan om hierover te praten. Na de dienst worden we uitgenodigd om mee te gaan naar Isano, een centrum van de EPR om met de leiding en de predikant te eten en om hen nog wat goede raad te geven, hoe ze zich nog meer kunnen verbeteren. Daarna gaan we terug naar huis voor een korte rustpauze.

Maandag 22 mei

De laatste dag in Rwanda. Vanavond vliegen we terug naar Nederland na een vruchtbare periode doorgebracht te hebben bij de EPR en bij Mwana Ukundwa. Toch hebben we ook op deze laatste dag nog 2 afspraken. Eerst hebben we een afspraak met Epimaque van de EPR. Hij gaat ons interviewen over ons werk hier voor de zondagsschool. Het interview zal worden gebruikt voor de website van de EPR, maar ook voor de radio en televisie van een christelijke omroep waarin ook de EPR participeert. Verder zal het nog gebruikt worden voor een krantje. We hebben vooraf geen idee welke vragen er gesteld gaan worden en het interview wordt ook nog eens gehouden in het Engels. We proberen er ons zo goed mogelijk uit te redden en het resultaat zullen we later wel zien. Vervolgens hebben we nog een afspraak met de secretaris-generaal van het Rwandese Bijbel Genootschap over de Kijkbijbel in het Kinyarwanda. Het Bijbelgenootschap geeft sinds kort ook een cursus voor zondagsschoolleiding voor de kerken die lid zijn. Hier hadden we geen enkel idee van. Wel krijgen we een lesboek mee in het Kinyarwanda en ze zullen proberen om ook een exemplaar in het Engels op te sturen via internet. Later leest Rose enkele hoofdstukken in het boek, maar zij geeft aan dat de stof erg moeilijk te begrijpen is, zelfs voor haar. We houden het er maar op dat dit theorie is en dat wij praktijkles gegeven hebben. Wel beloven we aan de mensen van het Bijbelgenootschap om onze instructies en het programma op te sturen. Helaas is er geen enkele voorraad meer van de Kijkbijbel in het Kinyarwanda. We zullen vragen aan het Nederlandse Bijbelgenootschap hoe ze verder moeten handelen om een 2e druk te verkrijgen. Wel blijkt er nog een kinderbijbel voor de oudere jeugd te zijn in het Kinyarwanda. Het is een mooie Bijbel, alleen zijn de platen te klein en te gedetailleerd om aan de kinderen te laten zien. Onze lunch gebruiken we in de tuin van het nieuwe Marriott Hotel om afscheid te nemen van Kigali en van Rwanda. De koffers zijn gepakt en we staan op het punt om naar het vliegveld te gaan. Wij danken alle lezers die ons gedurende onze reis hebben gevolgd. We hopen dat u een goed idee heeft gekregen van onze werkzaamheden.

Groeten van Ria van Hulsteijn en Janny Oorebeek

Op zaterdag 10 juni jl. is Janny Oorebeek geïnterviewd door EO Metterdaad radio en daarin heeft ze uitgebreid verteld over het werk van Mwana Ukundwa in Rwanda. Het interview is hier te beluisteren: https://metterdaad.eo.nl/projecten/radio-projecten/uitzendingen/interview-janny-oorebeek#videoPlayer.

Op reis naar Rwanda: Janny Oorebeek en Ria van Hulsteijn in beeld

scroll of swipe door foto's en videomateriaal

www.kerkinactie.nl maakt gebruik van cookies.
De website van Kerk in Actie gebruikt cookies van Google Analytics om de eigen kwaliteit te verbeteren. Deze gegevens zijn anoniem gemaakt. Soms wordt echter inhoud getoond van Facebook, YouTube of Twitter; deze social media gebruiken hun cookies ook om advertenties te tonen. Lees meer over ons cookiebeleid.