Een interculturele verjaardag

Blog

vrijdag 17 november 2017In 2017 bestaat COMIN 35 jaar en dat hebben we recentelijk met 120 genodigden in Porto Alegre gevierd. In 1982 werd de organisatie opgericht door een groep pastores en activisten binnen de IECLB (Evangelische Kerk van de Lutherse Confessie in BraziliŽ) die met en voor inheemse groepen werkten in en rond de plaatsen waar ze woonden en werkten. Sindsdien zijn er meerdere generaties medewerkers geweest die op verschillende plekken in het land Ė sommige van die plekken continu sinds 1982, andere zijn ondertussen gesloten Ė die vanuit een missie van gerechtigheid voor de oorspronkelijke bewoners van het land met de gemeenschappen meeleven. In 2017 is COMIN zeker niet zo groot als een jaar of 10-15 geleden, ondanks (dankzij?) de krimp, zijn we een steeds sterker team aan het worden en zijn de samenwerkingsverbanden ook steeds beter. Een goed bewijs hiervan was het seminar dat we rondom de 35e verjaardag van COMIN hebben georganiseerd.

De thematiek van het seminar was Interculturaliteit. De focus lag op de manier waarop over 35 jaar samenleven met inheemse volkeren COMIN probeert te werken aan recht en gerechtigheid voor iedereen in dit gecompliceerde land. Samen met collega Jasom was ik verantwoordelijk voor de organisatie van het seminar. Dit betekende taken uiteenlopend van het ontwerpen van de uitnodiging, het bijhouden van inschrijvingen en overnachtingen tot discussies over het programma en de inhoud. †

Adesivo%20pastas%20JPEG.jpg

Tijdens het seminar stond het werk van COMIN centraal: hoe werken we op verschillende manieren aan het bevorderen van interculturaliteit? Hierbij zien we interculturaliteit als zowel een methode Ė ontmoetingen tussen verschillende mensen, dialoog Ė als een doel: er moet een andere manier van verhouden komen waarin iedereen binnen een samenleving tot zijn/haar recht komt en verschillen geen reden zijn voor marginalisatie en verlies van stem.

Aan de hand van drie voorbeelden van projecten lieten de groepen die daarbij betrokken zijn/waren zien hoe er samengewerkt werd om meer kennis van en meer inspraak voor inheemse volkeren werd bewerkstelligd. De verhalen werden steeds ingeleid door een medewerker van COMIN en dan deden zowel de inheemse als de niet-inheemse deelnemers in de activiteiten/processen hun kant van het verhaal.

IMG%200901.jpg

Het eerste voorbeeld vertelde over ontmoetingen Kaingang en Guarani-vrouwen en vrouwen van OASE (de vrouwenorganisatie van de IECLB) uit de regio Tenente Portela in het Noordwesten van de staat Rio Grande do Sul. De vrouwen ontmoeten elkaar rond themaís die ieder aangaat: gezondheid, goede voeding, het genereren van inkomsten door middel van handwerk. Door het bespreken van onderwerpen en elkaar te leren wat elk meeneemt wordt er nader kennis gemaakt en kennis uitgewisseld. En met kennis groeit begrip en respect voor het anders-zijn van de ander.

IMG%200864.jpg

Het tweede voorbeeld kwam uit RondŰnia, een staat in het noordwesten van BraziliŽ (tegen de grens met Bolivia). Daar vertelden twee docenten van scholen in inheemse dorpen hoe zij samen met partners (o.a. COMIN) bij de regering van de staat hadden gestreden voor het recht om, net zoals niet-inheemse docenten aan staatsscholen, als ambtenaren te worden aangesteld. Dit hield in dat ook voor inheemse docenten aan inheemse scholen een test moest worden ontworpen, net zoals voor elke andere werknemer die voor de overheid werkt. Die test moest echter aangepast worden en ingaan op welke kennis een docent in een inheems dorp nodig heeft. En voor sommige vakken blijkt dan dat kunnen lezen en schrijven niet nodig is. Want het is van enorm belang dat op deze scholen niet alleen de schoolse vakken worden onderwezen, maar ook kennis van de natuur, van landbouw, van de eigen cultuur en ga zo maar door. De kennis van deze zaken ligt vaak bij de oudere generatie die niet of niet goed kan lezen of schrijven maar een enorme kennis heeft die over generaties is opgebouwd en doorgegeven. Als die niet ook op school wordt onderwezen, dan dreigt die kennis verloren te gaan. Met veel moeite, manoeuvreren en heel veel gesprekken is dit gelukt: een overwinning voor inheemsen en hun recht op gepast onderwijs binnen de taaie structuren van de bureaucratie. Een unicum in BraziliŽ, want in geen enkele andere staat is het op deze manier geregeld.

22338917%20773715099478338%2018874165704

Het derde voorbeeld was van het wildernispad Sapopema in de staat Santa Caterina in het zuiden van BraziliŽ. Hier zijn met behulp van COMIN L„kl„nű/Xokleng-jongeren aan de slag gegaan om een soort survival-ervaring uit te zetten in het Atlantisch regenwoud. Ze verwelkomen groepen jongeren en scholieren om kennis te maken met het woud en met hun cultuur die samenhangt met de plek waar ze leven. De jongeren, van een generatie die ook al veel kennis van hun eigen cultuur kwijt is, zijn op onderzoek gegaan in de eigen gemeenschap en hebben zo veel kennis opgebouwd. Zo helpt het project hen om hun eigen cultuur te kennen en te waarderen, een inkomen te genereren en helpt het vooroordelen over inheemse groepen in de bredere samenleving tegen te gaan.

Het bijzondere aan het seminar was voor mij niet alleen deze drie verhalen die gedeeld werden van drie verschillende ervaringen. Het waren de gesprekken die eromheen ontstonden. Bijna de helft van de deelnemers was van inheemse afkomst: Guarani, Kaingang, L„kl„nű/Xokleng, Karo Arara, Gavi„o, Huni Kui, Tupinikim en KarajŠ. En het bijzondere is dat op het moment dat een minderheid geen minderheid meer is, mensen zich vrij voelen om te spreken en te zeggen waar het op staat: want er is veiligheid om ervaringen te delen. En voor sommige niet-inheemse Brazilianen was dat niet makkelijk om te horen, want er werd openlijk over racisme en marginalisatie door niet-inheemsen en door het systeem van de staat gesproken.

IMG%204880.jpg

Ook de manier waarop het seminar was ingericht: met heel veel tijd om uit te wisselen kwam dichtbij de manier waarop in bijna alle inheemse volkeren in BraziliŽ zaken geregeld worden: in een grote ronde waarin ieder recht van spreken heeft.

Voor mij, als ietwat efficiŽnt aangelegde Nederlandse, was dat soms een enorme oefening, want mensen kunnen enorm lang praten (20 minuten monoloog als reactie op iets maakt mij wat kriebelig). Dat praten is ook op en andere manier gestructureerd: het gaat in cirkels en heeft een aantal punten die steeds weer terugkomen. Tijd speelt daarin geen rol. Men is uitgepraat wanneer men uitgepraat is. Daar komt geen programma met punten aan te pas.

Want waar wij in Nederland voor het grootste deel een samenleving zijn die op schrift werkt (en zelfs als we spreken, schrijven we graag uit wat we gaan zeggen zodat het zo goed mogelijk overkomt), zo zijn inheemse culturen in BraziliŽ grotendeels orale culturen waar een gesproken traditie heerst. Dus: spreken in cycli met veel herhalingen. Als je dat allemaal probeert te horen met Nederlandse oren is dat bepaald niet gemakkelijk. Zo veel woorden waarin geen rechte lijn te vinden is. Maar wat ik langzaamaan begin te leren is dat je niet moet proberen elk woord te absorberen en te begrijpen. Het is de bedoeling je te laten meenemen, en als je dat niet meer lukt, laat je het gewoon even over je heen wassen, of stap je er even uit. Wat je moet horen is welk pad er wordt uitgezet en waarom: en dat zal steeds weer terugkomen. †En je horloge en het voorgenomen programma moet je maar gewoon achterwege laten: want het gesprek heeft zijn eigen regels en die zijn niet aan een tijdslimiet gebonden.

IMG%200854.jpg

De vraag die mij overbleef na het seminar is dan: Wat doe je met deze ervaringen? Hoe beÔnvloeden interculturele ontmoetingen ons voorbij aan de ontmoeting als iedereen weer terug is in het eigen wereldje en waar voor mensen die deel zijn van een meerderheid deze ontmoetingen geen dagelijkse realiteit zijn? Hoe veranderen ze niet alleen de blik op de ander, maar ook de blik op onszelf? Hoe creŽer je niet alleen incidentele ruimtes om elkaar in de ogen te kijken en te horen, maar wat moet er gebeuren zodat je ook echt kunt verstaan wat de ander zegt en dat je de soms (ongemakkelijke) consequenties daarvan trekt?

Het zijn vragen die ver voorbij gaan aan een 35e verjaardagsfeest, en duiden op lange en taaie processen, maar centraal staan in al het werk dat COMIN doet en waarop we onszelf blijven bevragen. En: het zijn vragen die niet alleen voor BraziliŽ in de ontmoeting tussen inheemsen en niet-inheemsen gelden, denk ik, maar in bijna elke samenleving aan de orde zijn.

www.kerkinactie.nl maakt gebruik van cookies.
De website van Kerk in Actie gebruikt cookies van Google Analytics om de eigen kwaliteit te verbeteren. Deze gegevens zijn anoniem gemaakt. Soms wordt echter inhoud getoond van Facebook, YouTube of Twitter; deze social media gebruiken hun cookies ook om advertenties te tonen. Lees meer over ons cookiebeleid.