Indiaantje spelen?

Blog

maandag 26 februari 2018Je verkleden als indiaan, wie heeft het niet gedaan? Een paar jaar geleden ging de Nederlandse inzending voor het Songfestival ďverkleedĒ in een grote tooi. Dat leidde toen in de media tot opschudding, want, zo vertelden mensen die het konden weten: een tooi is niet zomaar een kledingstuk, het is een teken van leiderschap, een teken dat verdiend moet worden, iets dat met eerbied moet worden behandeld.

Ook in Brazilië maken inheemsen gebruik van verentooien (veelal leiders uit het noorden van het land, waar in de wouden veel en veelkleurige vogels leven), en ook hier is het een teken van leiderschap, van strijd, onderscheid en eer.

Leiders%20Brazilie.jpg

Één van de controversen op de sociale netwerken dit jaar rondom het carnaval was precies deze: is het ok is om verkleed te gaan als “indiaan”? Er ontstond zelfs een campagne: “Indiaan is geen kostuum” (verkleedkleren in het Portugees is “fantasia”, wat meteen de uitspraak voor meerdere duidingen open laat). 

Nao%20e.jpg

Eén van de problemen hier in Brazilië is de onzichtbaarheid en de marginalisering van de inheemse bevolking in het publieke debat. En wie kan/mag uiteindelijk zeggen of het ok is om als niet-inheemse je als indiaan te verkleden (en de echo’s naar een specifiek Nederlandse discussie die elk jaar heftiger gevoerd wordt aan het einde van het jaar zijn hier echt niet te missen wat mij betreft)?

Bij COMIN proberen we zoveel mogelijk inheemsen zelf aan het woord te laten, in plaats voor anderen te spreken en te besluiten wat wel of niet ok is. Dus besloten we een jonge leider van het Guarani Mbya-volk hier in het zuiden van Brazilië te vragen wat hij hier nu eigenlijk van vindt. Het is één stem uit één van de 307 verschillende volkeren die Brazilië rijk is, dus ook hier zijn echt andere meningen van inheemsen over te vinden. Helpt het verkleden als indiaan de inheemse volkeren hier, versterkt het hun cultuur of is het toe-eigening van cultureel erfgoed van anderen? Is het een teken van gebrek aan respect, of juist van waardering?

Hieronder volgt de vertaling van het gesprek met Rodrigo Mariano, een rechtenstudent aan de Federale Universiteit van Santa Maria in de zuidelijke staat Rio Grande do Sul.

Rodrigo%20Mariano.jpg

COMIN: Wat is jouw begrip van toe-eigening van cultureel erfgoed?

Rodrigo: Toe-eigening van cultureel erfgoed gebeurt wanneer een bepaalde groep elementen van een andere cultuur voor zich inneemt. Als ik kijk naar de polemiek die is ontstaan dit carnaval rond elementen van inheemse culturen, dan beschouw ik dat niet als toe-eigening van cultureel erfgoed, maar als het ontbreken van respect voor onze cultuur. Want, deze kleding heeft betekenis, maar de samenleving heeft geen interesse deze betekenissen te leren kennen en er meer over te leren.

 

COMIN: In hoeverre kan het gebruik van deze elementen die onderdeel zijn de cultuur van een inheems volk de strijd om rechten van dit volk steunen of juist kwaad doen?

Rodrigo: Het gebruik van elementen van onze cultuur houdt een belediging aan haar adres in wanneer ze gebruikt worden zonder dat daarvoor instemming is gevraagd en gegeven en zonder dat er een echt begrip is voor de betekenis ervan. Het gebruik van inheemse “accessoires” is positief wanneer het gedaan wordt om onze huidige situatie van geschonden rechten te benadrukken. Het is belangrijk en respectvol wanneer het wordt gedaan om onze cultuur te waarderen, en niet domweg als verkleedpartij voor carnaval.

 

COMIN: Hoe kunnen niet-inheemsen bijdragen aan het waarderen van inheemse culturen?
Rodrigo: Niet-inheemsen kunnen, volgens mij, bijdragen aan de culturele waardering van de oorspronkelijke volkeren door als vrienden de echte betekenis van elk object, activiteit of handeling te zoeken. Als dat is gedaan kunnen ze elementen van onze cultuur meenemen, erover vertellen, ze laten zien en zelfs ze gebruiken. Maar het belangrijkste is dat ze niet nalaten te refereren aan de betekenis van de dingen en aan de volkeren die het object, de muziek, het woord, de zin, etc. voortbrachten. Dat is het probleem met het gebruik van inheemse “accessoires” zoals een tooi tijdens het carnaval: mensen hebben geen idee van de betekenis. Ze willen alleen er alleen maar anders uit zien tijdens het feest dan anderen, of ze gaan zich als indiaan verkleden. Het probleem zit ‘m precies daarin: het is alleen maar een verkleedpartij.

Maar als we het hebben over toe-eigening van cultureel erfgoed, dan kunnen we bijvoorbeeld praten over chimarrão (in Nederland wel bekend als maté, de Spaanse naam voor dezelfde “thee”, die ook hier in het zuiden van Brazilië door iedereen wordt gedronken uit een beker gemaakt van een kalebas en door een soort van metalen rietje),

Chimarrao.jpg

churrasco (de Zuid-Braziliaanse barbecue),

Churrasco.png

of het gebruik van inheemse grafische patronen op gebruiksvoorwerpen,

Havaianas%20grafismo.png

en heel veel andere situaties waarin we een cultuur door een andere gebruikt zien worden zonder dat er kennis is van de betekenis of waartoe iets dient. Een ander voorbeeld, vaak gebruikt door de beweging voor de rechten van zwarte Brazilianen, zijn dreads. Dreadlocks hebben een Afrikaanse oorsprong, maar de bevolking vindt ze mooier bij personen die niet zwart zijn.

Als je de inheemse volkeren en hun strijd om hun rechten wilt steunen, dan volgen hier een paar tips:

  • Heb weet van, respecteer en waardeer de geschiedenis en de aanwezigheid van inheemse volkeren in de regio.
  • Erken dat elk inheems volk zijn eigen manier van in de wereld leven heeft.
  • Waardeer  inheemse kunst en kunsthandwerk.

www.kerkinactie.nl maakt gebruik van cookies.
De website van Kerk in Actie gebruikt cookies van Google Analytics om de eigen kwaliteit te verbeteren. Deze gegevens zijn anoniem gemaakt. Soms wordt echter inhoud getoond van Facebook, YouTube of Twitter; deze social media gebruiken hun cookies ook om advertenties te tonen. Lees meer over ons cookiebeleid.