Presente!

Blog

maandag 26 maart 2018Soms, soms kan ik niet helpen dat pessimisme over onze wereld me in haar greep krijgt. Als het onrecht dat ik om me heen zie overweldigend wordt. Brazilië is geen land voor doetjes. Je kan je ogen sluiten, blij zijn dat het jou en je familie ok gaat en maar hopen dat het jou of naasten niet zal treffen. Maar als je het nieuws volgt en ook maar enigszins gelooft in sociale rechtvaardigheid, dan deelt dit land de ene na de andere klap uit. En soms zijn de reserves om met die klappen om te gaan op. Ik zie hoe het de mensen om me heen steeds weer raakt. Ook ik voel de pijn, het verdriet en de woede. De hoop op “beter” en “anders” lijkt te doven. Het cynisme lijkt te winnen. “Mijn recht” neemt steeds weer voorrang op het algemeen welzijn. Haat en leugens worden via de media verspreid. Privilege roept niet op tot delen, tot ruimte scheppen maar leidt tot het stampen op degenen die “minder” worden geacht. Mensen die hun stem verheffen worden uit de weg geruimd. En daar zijn armen, zwarten, inheemsen, landlozen, LGBTQ’s en ook vrouwen (ook al zijn we geen numerieke minderheid) disproportioneel het slachtoffer van.

Hier, nu, in de Stille Week wil ik de namen noemen van Marcondes Namblá, Zélia en Alessandra Garaí Fernandes en Marielle Franco. Vier mensen wiens levens voor hun tijd gewelddadig werden beëindigd om wie ze waren en waar ze voor stonden. Namen die niet in de vergetelheid mogen raken. Namen die we moeten blijven noemen.

Marcondes%20memorial.jpg

Marcondes Namblã werd in de nacht van 1 januari vermoord in Navegantes, een havenstad in de staat Santa Catarina. Marcondes was een van de rechters van zijn gemeenschap, de Lãklãno/Xokleng, die in het binnenland van Santa Catarina wonen. Hij was ook een getalenteerd docent op een van de scholen in het gebied en een voorvechter van zijn gemeenschap. In oktober van 2017 was hij nog op het seminar dat COMIN organiseerde vanwege het 35-jarig bestaan. Hij was daar om te vertellen over hoe hij werkt aan het verbeteren van de leefomstandigheden van zijn volk. Als leider en rechter van zijn volk had hij besloten dat een groep criminelen en drugshandelaren geen toegang meer mochten hebben tot het gebied. Als represaille werd hij in de nacht aangevallen en met een ijzeren staaf zodanig in elkaar geslagen dat hij in een coma raakte en niet lang daarna overleed. De beelden zijn op een beveiligingscamera vastgelegd en er is een arrestatie verricht. De moord wordt als een geïsoleerd incident weggezet en niet geanalyseerd in het kader van de druk van georganiseerde misdaad op gemarginaliseerde gemeenschappen als de inheemse gemeenschappen. De moord op Marcondes sloeg een gat in zijn familie en in zijn gemeenschap. De weduwe van Marcondes moet nu vechten om een pensioentje van de staat om te overleven en om haar kinderen te eten te geven.

Aanrijding.jpg

Zélia en Alessandra Garaí Fernandes, namen die praktisch niemand buiten hun gemeenschap zullen kennen, zijn twee zussen van het Guarani-volk. Beelden zijn er alleen maar van de plaats waar ze om het leven kwamen. Er is publiek niets bekend over hun levens. Ze woonden in de regio van Porto Alegre in een “kamp” aan de rand van een snelweg. Hun gemeenschap woont daar omdat ze geen betere en veiligere plek om te wonen kunnen krijgen. Langs de snelweg kunnen de families nog wat uit hout gesneden beestjes en gevlochten manden verkopen. Soms worden er op een smal strookje land wat groenten verbouwd, in een nabij riviertje gevist en wat gejaagd op klein wild. De situatie van deze groepen is precair: honger en kou zijn geen vreemden. Het afgelopen jaar hebben mijn collega’s Sandro, Janiana en ik gewerkt aan een brochure voor scholen over precies deze groepen. Zélia en Alessandra woonden lange tijd in een van de gemeenschappen waarover deze brochure gaat en waren net naar een andere plek verhuisd. Bij het oversteken van de snelweg werden ze begin februari aangereden. De chauffeur is doorgereden. Beiden overleden ter plekke. Hun oom, de leider van de gemeenschap waarin beiden tot voor kort woonden, hamerde al voor dit ongeluk op het gebrek aan respect voor de Guarani gemeenschappen: niemand die rekening met hen houdt, zich aan de snelheidslimiet stoort of stopt als er iets gebeurt. Zo waren deze meiden niet de eersten en zullen helaas niet de laatsten zijn die worden doodgereden omdat er geen plek is voor hun gemeenschappen om te leven.

Marielle%20Franco.jpg

Marielle Franco, een naam die misschien ook in de Nederlandse media is langsgekomen, was gemeenteraadslid in Rio de Janeiro. Ze werd in de avond van 14 maart in haar auto geëxecuteerd. Ook haar chauffeur kwam om het leven. Marielle was bij de gemeenteraadsverkiezingen in 2016 met een grote hoeveelheid stemmen gekozen voor een progressieve linkse partij. Ze was een zwarte, openlijk lesbische, vrouw die in de favela’s was opgegroeid en er nog steeds woonde met haar partner en dochter. Als kind van de favela’s was een goede opleiding en studeren niet vanzelfsprekend. Via netwerken van de katholieke kerk en buurtinitiatieven om jongeren uit de sloppen voor te bereiden op de entree-examens van de universiteiten lukte het haar sociologie te studeren aan een goede universiteit in Rio. Ondertussen was ze al alleenstaande moeder van een dochter (in een filmpje sprak ze hierover als “ik ontvluchtte het lot van de favela niet en raakte als tiener zwanger.”). Als activiste streed ze tegen het geweld van zowel politie als bendes in de favela’s. Ze ondersteunde netwerken van jonge zwarte vrouwen die veranderingen in hun gemeenschappen willen bewerken. Op de avond van haar executie sprak ze nog op een bijeenkomst van een van die netwerken. Maar niet alleen uit de kringen van activisten kwamen de eulogieën over haar werk: ook nabestaanden van politieagenten lieten weten hoe ze hen had bijgestaan in de zoektocht naar gerechtigheid na het overlijden van hun zoons en dochters in gewelddadige confrontaties met bendes. Ze stond voor vrouwenrechten, rechten van zwarten, rechten van LGBT’s, voor een eind aan geweld dat de favela’s voor iedereen een gevaarlijke plek maakt. Ze liet zien hoe politiek ook kan zijn en wat je er mee kan bereiken in een land waar bijna niemand meer vertrouwen heeft in het systeem. Ze was net voorzitter geworden van een commissie die de inzet van het leger in Rio moet monitoren en het geweld als gevolg daarvan aan moet kaarten. De dag na haar moord gingen in alle grote steden van Brazilië mensen de straat op om gezamenlijk te protesteren tegen geweld, te rouwen om Marielle, een einde aan de rechteloosheid die in het land heerst te eisen en te laten zien dat waar zij voor stond geen einde heeft gevonden met het beëindigen van haar leven. De mis die opgedragen werd op de zevende dag na haar dood was een interreligieuze openluchtdienst op hetzelfde plein waar eerder de protesten waren. Haar vrouw, ouders en dochter waren aanwezig.

 

Juist om Marcondes Namblã, om Zélia en Alessandra Garaí Fernandes, om Marielle Franco moet ik blijven geloven in opstanding, dat dood en onrechtvaardigheid niet het laatste woord hebben. Dat we, ondanks alles, bij elkaar komen, dat we moed kunnen putten uit het verdriet, de woede, uit de verontwaardiging, onze stem verheffen en samen aan de slag gaan. Dat we geroepen zijn om mee te werken aan een wereld waarin het recht van de zwakste richting geeft. Een wereld waarin uiteindelijk de gemeenschap belangrijker is dan het voorrecht van een kleine groep. Want anders winnen degenen die deze levens lang voor hun tijd wegnamen. Wanhoop is geen optie.

Semente.jpg

“Ze wilden je te begraven, maar ze wisten niet dat je een zaadje was”  (Quiseram te enterrar, mas não sabiam que eras semente). Poëzie die associeert op de metafoor van de graankorrel die in de aarde valt en moet sterven om leven voort te brengen. Woorden die kracht geven aan allen die de klappen voelen om verder te gaan met de projecten waar deze mensen voor stonden: rechten voor minderheden, voor hen die niet gehoord worden, een einde aan geweld. Woorden die aangeven dat, hoewel Marcondes en Marielle niet meer zullen vechten voor rechtvaardigheid, ze niet zullen worden vergeten en anderen zullen voortgaan in nagedachtenis aan hen: het is gelukt ze te begraven, maar ze zullen groeien en bloeien in anderen. Woorden die aangeven dat “vergeten slachtoffers” zoals Zélia en Alessandra, wiens levens niet genoeg waard waren om te respecteren en te redden, een bron van verzet kunnen zijn. Woorden die deze mensen in een directe verbinding stellen met het leven, lijden, sterven en de opstanding die deze week centraal staan in onze geloofsgemeenschappen. Woorden die het geloof in de kracht van leven en het geloof in mensen centraal stellen. Net zoals ons dat voorgeleefd werd door Jezus, door Marcondes, door Marielle en met hen velen anderen die gerechtigheid en leven in volheid voorop stellen en dit met hun eigen leven moesten bekopen.

Marielle%20Presente.jpg

Dus, zoals ze hier zeggen in herinnering, in verzet en in strijd (in Jezus’ naam): Marcondes: Presente! Zélia en Alessandra: Presente! En: Marielle: Presente!

www.kerkinactie.nl maakt gebruik van cookies.
De website van Kerk in Actie gebruikt cookies van Google Analytics om de eigen kwaliteit te verbeteren. Deze gegevens zijn anoniem gemaakt. Soms wordt echter inhoud getoond van Facebook, YouTube of Twitter; deze social media gebruiken hun cookies ook om advertenties te tonen. Lees meer over ons cookiebeleid.