Strijden om land, strijden voor de aarde. April – maand van de inheemse volkeren

Blog

vrijdag 27 april 2018In Brazilië is 19 april de Dag van de Inheemse Volkeren. Dit betekent in de praktijk dat de hele maand april een maand van hard werken is voor de medewerkers van COMIN: er worden heel veel lessen verzorgd en presentaties gegeven samen met vertegenwoordigers van verschillende inheemse volkeren. In de aanloop naar april wordt het materiaal dat we elk jaar publiceren voor jongeren gepubliceerd en verspreid.

Het is niet alleen een maand van veel werk voor COMIN, maar het is ook een maand waarin de inheemse gemeenschappen zich mobiliseren en hun protesten op de kaart zetten. Op het moment van schrijven zijn zo’n 3000 vertegenwoordigers van de 305 verschillende inheemse volkeren die Brazilië rijk is in de hoofdstad voor het jaarlijkse “Kamp Vrije Aarde” (Acampamento Terra Livre) dat georganiseerd wordt door belangenorganisaties van inheemse volkeren. Op die manier hopen ze druk uit te oefenen op de politiek om hun rechten en de inheemse gebieden te erkennen, beschermen en respecteren. Het is dus ook een maand van verzet en politieke actie. Want een feestdag kan de 19e april helaas niet zijn.

Poster%20ATL2018.jpg

Maar goed, terug naar het werk van COMIN. Dit jaar was ik zeer betrokken bij het creëren van het materiaal voor deze week en het resultaat is het boekje “Pindoty, Irapuá en Guapoy: Drie Guarani Mbya gemeenschappen die strijden om land.” In het Portugees is de titel dubbelzinnig: het kan vertaald worden als strijden om de aarde of strijden om land. Deze gemeenschappen doen het allebei. Samen met mijn collega’s Janaina en Sandro heb ik bezoeken gebracht aan deze drie gemeenschappen, gesprekken gevoerd en interviews gehouden. Op basis van deze ervaringen zijn we toen aan het schrijven gegaan. Nadat de tekst was gecorrigeerd en verbeterd door de gemeenschappen is het boekje gepubliceerd. En met het resultaat zijn we heel erg gelukkig!

Yvyrupa.jpg

De Guarani zijn een van de grootste volkeren van het zuiden van Latijns Amerika. Ze wonen in het laagland dat begint aan de oostkant van de Andes en dat zich uitstrekt over de huidige landen Bolivia, Paraguay, Uruguay, Argentinië en Brazilië. Dit gebied is Yvyrupa, het land dat traditioneel door hen wordt bewoond, hen door Nhanderu, God, aangewezen. Nu zijn er overal hekken, snelwegen en grenzen die de ene gemeenschap van de andere scheiden en die het onmogelijk maken dat de Guarani door hun gebied lopen. Maar die grenzen en versperringen zijn niet die van hen: het zijn de afbakeningen die de juruá, de witte mensen die te veel praten, hebben aangebracht.

I%20Cerca.jpg

Pindoty, Irapuá en Guapoy zijn drie gemeenschappen in het zuiden van Brazilië. Pindoty ligt in de kuststrook in het noorden van de staat Santa Catarina en is een redelijk groot gebied met vijf verschillende kleinere gemeenschapjes die binnen het gebied wonen. Het gebied werd in 2010 vrijgegeven aan de gemeenschappen, wat betekent dat er geen niet-inheemsen mogen wonen. Helaas zijn er constant invasies op hun gebied: land ontbost voor landbouw, er worden paarden losgelaten die de tuinen van de Guarani kapot lopen. Daarnaast hebben verschillende bedrijven hun ogen op het gebied en verhinderen dat de uiteindelijke afbakening juridisch afgerond wordt.

IMG%200488.jpg

Irapuá is een gemeenschap van één grootfamilie, alles bij elkaar zo’n 40 personen. Ze wonen met z’n allen op een strookje land tussen landbouwgebied en de snelweg tussen Porto Alegre en Argentinië in de staat Rio Grande do Sul. Aan de andere kant van de weg is een stuk grond voor hen bestemd, en ze wachten al sinds 1992 op dit stuk grond. Maar de bureaucratische beslommeringen zijn zodanig dat de gemeenschap er niet mag wonen. Ondertussen mogen ze wel het gebied betreden om er te jagen, vissen en materiaal voor hun kunsthandwerk (uit hout gesneden beestjes en manden) te zoeken. De gemeenschap woont nu in houten hutjes die met behulp van een humanitaire organisatie zijn neergezet op de plek van de tenten van landbouwplastic. Deze hutten leveren enige bescherming tegen de wind, regen en kou van de Zuid-Braziliaanse wintermaanden.

IMG%200187.jpg

Guapoy is een gebied langs de snelweg van Porto Alegre naar Uruguay. Het is een klein gebiedje te midden van kleine steden en landbouwgrond. Omdat de snelweg wordt verdubbeld, zijn er in de regio stukken land vrijgekomen die als vergoeding voor het verlies van ander land werden vrijgegeven aan o.a. deze gemeenschap. De gemeenschap werkt er hard aan om het gebied te ontwikkelen voor de toekomst, want een ander of groter gebied is geen optie. De eucalyptusbomen worden langzaamaan weggehaald en in plaats daarvan worden er bomen geplant die inheems in deze regio zijn en vruchten opleveren. Er worden tuinen aangelegd voor het verbouwen van voedsel. Er zijn hutten gebouwd voor bewoning. Maar gebied is klein voor de gemeenschap en ze zijn afhankelijk van geld voor hun overleven: daarom verkopen ook zij houten beestjes en manden aan de voorbijgangers op de snelweg. En daar zit één van de pijnpunten: er wordt heel snel en roekeloos gereden op de weg. Het was deze gemeenschap die twee jonge leden verloor door een aanrijding in februari van dit jaar.

P%20entrada.jpg

Manden%20maken.jpg

Deze drie Guarani Mbya gemeenschappen, en met hen praktisch elke inheemse gemeenschap, proberen in een wereld die negatief staat tegenover hun manier van leven, deze in stand te houden. De Guarani hebben daarvoor een eigen manier: ze willen zo weinig mogelijk inmenging van de niet-inheemse overheden en willen zo veel mogelijk hun eigen manieren van kinderen onderwijzen en opvoeden, hun eigen manier van met het land omgaan en eigen spiritualiteit behouden. Waar veel gemeenschappen in het zuiden van het land hun taal hebben verloren, spreken de Guarani soms nauwelijks Portugees. Als je bij hen in het gebied komt, dien jij je aan te passen: het tonen van respect is van oneindig belang.

In het boekje voor de week van de inheemse volkeren proberen we aan niet-inheemse jongeren uit te leggen waarom en hoe deze groepen zo leven: geworteld in hun eigen spiritualiteit en met een sterke band met de grond waarop en waarvan ze leven en waarom ze blijven strijden voor hun land en hun bestaansrecht. Dat dit ze lukt, ondanks de precaire en bedreigde situaties waarin ze leven door de enorme druk van de niet-inheemse samenleving die hen geen plek toekent, is een getuige van de taaiheid van deze groepen.

Latuff.jpg

Binnenkort zal op de website van COMIN een Duitse vertaling van het hele boekje verschijnen. Hieronder volgt een van de hoofdstukken in het Nederlands.

 

 

De Guarani manier van zijn en de samenleving van de juruá

Hoewel de Guarani al 500 jaar hun grond bezet zien door juruá en lijden onder de culturele druk van deze invasie, houdt de manier van zijn van de Guarani stand. Zij bewaken en leven hun verhalen, geschiedenis, sociale organisatie, ethiek, taal, kennis van planten, en geven ze door. Ze dragen zorgen voor hun eigen manier van eten, hun eigen gezondheidszorg, voor hun kunsthandwerk en hun manier van landbouw, gebaseerd in hun eigen spiritualiteit. Maar, zoals alle culturen in de loop van de tijd veranderen, zijn ook aspecten van de cultuur van de Guarani veranderd.

P%20anciao%20falando.jpg

Xeramoi (een oude, wijze man) Graciliano Moreira vertelt aan de jongeren van zijn gemeenschap over deze veranderingen: “Jullie willen weten hoe het vroeger was, want wij hebben al lang geleefd… Vroeger aten we geen zout, er was vlees, fruit, vis, honing. Vandaag de dag zien we geen vissen meer, niets, zelfs cotia (een klein knaagdier, NP) zien we niet meer, helemaal niets. Jullie kennen alleen de namen. We leven te midden van blanken. Vroeger waren er geen blanken en leefden we in het woud. Alles wat de ouden en wijzen vroeger tegen mij vertelden is waarheid gebleken. Ze zeiden: “Op een dag zal jij een witte baard hebben en kleinkinderen en zal je te midden van de blanken wonen, en zal je gekleed gaan in hun kleren.” Dat zeiden ze, en ik geloofde ze niet. Nu zie ik het en geloof ik het. Ze zeiden: “Wanneer je te midden van de blanken leeft, mijn achterkleinkinderen, dan zal je veranderen.” Ik heb de verandering in de manier van leven van de mensen gezien.”

IMG%200243.jpg

Maar, zelfs met de veranderingen in de manier van zijn, veroorzaakt door de culturele druk van de juruá, verzetten de Guarani gemeenschappen zich door het belang dat er gehecht wordt aan de levenslessen van de xeramoi en xejarayi (oude wijze vrouwen, NP), die hun kennis en wijsheid doorgeven aan de volgende generaties. Cacique (titel voor de politieke leider van een gemeenschap, NP) Mariano vertelt:

“We roepen dan de hele gemeenschap bij elkaar, en zitten samen in de opy (het huis waar de rituelen worden uitgevoerd, NP): alle kinderen en alle jongeren die weten hoe ze naar de woorden van oudsten moeten luisteren. De oudsten in de gemeenschap moeten spreken over onze cultuur, want anders houdt het op. Degene die vergeet, die zal veranderen door de cultuur van de juruá. Wij onderwijzen onze cultuur aan onze jongeren zodat ze bewaard blijft in hun hoofd. Want het woord blijft in het hoofd vast zitten. Wij dragen onze cultuur in ons lijf. De oudsten verdwijnen, daarom moeten we onze cultuur onderwijzen aan de kinderen zodat ze leren spreken als de oudsten, als de leiders.”

G%20Cacique%20Mariano.jpg

Cacique Lino, van de Irapuá-gemeenschap, legt nadruk op het planten als een van de manieren waarop levenslessen worden doorgegeven aan de volgende generatie:

“Om onze cultuur niet te verliezen, blijven we planten, we doen wat er gedaan moet worden. En zo gaan we door. Zelfs wij, die heel erg weinig land hebben, planten om onze kinderen te onderwijzen. En als ze opgroeien, zullen ze zich herinneren dat het belangrijk is te planten. En zo gaan we van generatie tot generatie.”

I%20Lino.jpg

Roca.jpg

In het onderwijs van de Guarani werken het lijf en het woord samen: de woorden van de xeramoi en xejerayi komen in de hoofden van de jongeren binnen en blijven daar. Op deze manier heeft de volgende generatie alle kennis van de Guarani om hun manier van zijn voort te zetten, zelfs in het samenleven met de juruá.

Maar met de druk vanuit de samenleving van de juruá komt ook de noodzaak om naar school te gaan: onder andere om te leren lezen en schrijven. De Guarani kinderen en jongeren gaan naar school, in hun eigen gemeenschap of erbuiten. Cacique Mariano vergelijkt de twee soorten van onderwijs:

“Tegenwoordig gaat iedereen naar school. Maar de kinderen leren alleen voor jullie, de juruá. Ze moeten zich twee dingen tegelijkertijd herinneren. Ze kunnen studeren, maar ze moeten zich ook onze cultuur herinneren.”

G%20escola%20cultura.jpg

Leraar Hugo Caceres, van de Guapoy-gemeenschap, benadrukt enkele voordelen van de school voor de gemeenschappen:

“Op school geef ik les in de Guarani-taal, in tweetalig schrijven en houd ik me bezig met het gedrag van de kinderen. Ik vertel over onze cultuur voor de toekomst: Hoe zal het zijn vanaf nu en straks? Wat houdt die cultuur die onze realiteit verandert in? Want vroeger was onze realiteit heel anders. Voor de huidige generatie zijn de dingen aan het veranderen. Daarom vertel ik over het verleden. Vroeger luisterden de jongeren meer naar de verhalen van oudsten, ze luisterden naar de legendes. Maar dat is veranderd onder invloed van de technologie: de ouderen hebben al mobieltjes. Er is televisie, er zijn computers. Dit heeft dingen wat veranderd, net als in de samenleving van de juruá. Velen willen de verhalen niet meer horen, want ze kijken naar de tv. Ze willen niet meer praten, want ze communiceren via hun mobieltje, ze sturen berichtjes. Door de technologie is dat allemaal veranderd. We praten hierover in de gemeenschap, maar dit is niet alleen hier, hoor, dit is in bijna alle gemeenschappen.

I%20jovem%20cama%20musica.jpg

Het is duidelijk dat de invloed van de manier van zijn van de juruá op verschillende manieren impact heeft op het dagelijks leven van Guarani-gemeenschappen zoals Pindoty, Irapuá en Guapoy. Ze volharden erin hun manier van zijn, Mbya reko, door te geven door de generaties heen en onderwijzen de kinderen en jongeren in de raadgevingen van Nhanderu en de herinneringen aan Yvyrupa. De Guarani zetten hun strijd door, ze vinden steeds weer manieren om zich te verzetten en zich te versterken om voor de aarde van Nhanderu te zorgen.

Laser%20ATL2018.jpg

 

NB. Alle foto’s zonder bronvermelding zijn uit het archief van COMIN.

 

 

www.kerkinactie.nl maakt gebruik van cookies.
De website van Kerk in Actie gebruikt cookies van Google Analytics om de eigen kwaliteit te verbeteren. Deze gegevens zijn anoniem gemaakt. Soms wordt echter inhoud getoond van Facebook, YouTube of Twitter; deze social media gebruiken hun cookies ook om advertenties te tonen. Lees meer over ons cookiebeleid.