‘Er kan zóveel onder Gods zegen!’

Nieuws

maandag 28 mei 2018Verbinding leggen tussen Nederlandse christenen en broers en zussen die in het Heilige Land wonen. Dat is de opdracht namens de Protestantse Kerk in Nederland voor Marleen Anthonissen – van der Louw, uitgezonden medewerker van Kerk in Actie, vanuit de Redeemer Church in Jeruzalem.

Dit artikel is een iets bewerkte versie van het interview van Karel Smouter met Marleen Anthonissen in OnderWeg, editie 10, 12 mei 2018. 

Marleen Anthonissen is met haar beide kinderen net terug in Israël na een verlof in Nederland. Nu pakt zij haar werk weer op. Sinds 2014 woont en werkt het gezin in Jeruzalem. Haar man Ilja werkte als onderwijsadviseur bij het Bible College in Bethlehem. Op 21 oktober 2017 is hij plotseling overleden. Marleen mist haar man, de kinderen hun vader. Buren in Jeruzalem hebben ervaring met het verwerken van verlies. Hun raad is: ‘Het wordt nooit meer zoals het was. De toekomst wordt anders, maar kan wel mooi worden.’ En vanuit die houding pakte Marleen, samen met de kinderen, de draad weer op.

Wat is jouw taak in Jeruzalem?
‘Ik ben uitgezonden naar de Lutherse Redeemer Church, in het hart van de Oude Stad. Veel buitenlanders, ook uit Nederland, verblijven kortere of langere tijd in Jeruzalem, en ik ben er voor hen als klankbord. Daarnaast verzorg ik Nederlandstalige Bijbelstudies. Ook geef ik presentaties over de situatie van gelovigen in het Heilige Land, van het leven van Palestijnse christenen, maar ook van Joodse gelovigen in Jezus. Dit alles in een omgeving waarin de geschiedenis van 2000 jaar kerk steeds dichtbij is. Centraal staan de verhalen van ontmoetingen die ik zelf heb gehad. Zo breng ik Nederlandse christenen en lokale christenen met elkaar in contact. Met mijn werk vertegenwoordig ik de Protestantse Kerk in Nederland en geef ik inhoud aan hun visie op Israël/Palestina. Daarin staan centraal de onopgeefbare verbondenheid met het Joodse volk, het oecumenisch gesprek met onze christelijke broeders en zusters én de diaconale roeping om op te komen voor vrede, recht en welzijn voor iedereen. ’

Ik zoom in, bijvoorbeeld op het straatbeeld. Hoe ziet dat eruit?
‘Die vraag is makkelijker te stellen dan te beantwoorden. Er zijn een paar wijken waar Joden, Palestijnen, en de internationale gemeenschap door elkaar wonen en leven, maar meestal is het tamelijk gescheiden. Wie zich met een van de volksdelen sterk identificeert, kan zich erg ongemakkelijk voelen als hij of zij in een andere wijk terecht komt. Zo komt het wel voor dat bezorgdiensten in bepaalde wijken niet bezorgen, omdat de chauffeurs zich daar onveilig voelen. En dat niet-bezorgen kan door de inwoners van die wijk weer als discriminatie worden ervaren. Wij wonen op neutraal terrein in de buurt van het kantoor van de United Nations, waar een gemêleerd gezelschap woont, maar je ziet er weinig traditionele Arabieren. Die wonen voor het grootste gedeelte in Oost-Jeruzalem, waaronder ook in de Oude Stad. En daar lopen trouwens ook ontzettend veel toeristen rond. Het straatbeeld kan soms ook flink veranderen. Zo zijn uit Bethlehem, dat vroeger overwegend christelijk was, veel christen-Palestijnse gezinnen geëmigreerd, en zie je nu veel meer moslimvrouwen met hoofddoeken.’

Israël, de Arabieren die er wonen, de Palestijnen… Is de spanning die heerst nu eigenlijk politiek, of vooral religieus bepaald?
‘Mensen zijn daarover verdeeld. Met name de Palestijnse moslims zien het als een religieus conflict, omdat ze bang zijn dat de Joden hun tempel willen zetten op de tempelberg, ten koste van de Al-Aqsamoskee. Er is namelijk een stroming binnen het jodendom die in de Derde Tempel gelooft en die zelfs wil herbouwen. En er zijn ook westerse christenen voor wie het vooral een religieus conflict is, omdat zij in het Israël van nu Gods volvoering van Zijn eindtijd-plan zien.

Maar politiek, religie, etniciteit: Het speelt allemaal, het speelt tegelijk, en door elkaar heen. Dat zie je bijvoorbeeld op het paspoort hier. Daar staat altijd een religie aangegeven: Jood, moslim, christen, Druus of Baha’i. Dat is nog een overblijfsel uit de Ottomaanse tijd. En ergens is die opgave ook belangrijk voor de staat Israël, omdat die toch is opgericht om de Joden een plek te geven waar ze zichzelf en hun identiteit kunnen beschermen. Veel Joden hier zijn oprecht blij met een land waarin ze vrij hun geloof kunnen uitleven. Maar lang niet iedereen herkent zich in een van die religieuze aanduidingen. Je kunt het vakje in het paspoort echter niet leeglaten, en er is ook geen ‘neutrale’ of bijvoorbeeld ‘atheïstische’ mogelijkheid. Sommige mensen zouden dat graag veranderd zien.

Helaas vindt je die religieuze spanning ook in westerse kerken. De een kan geen kritiek op de staat Israël horen, omdat het bestaan zelf daarvan als Gods werk op aarde wordt beleden. Een ander kiest de kant van de Palestijnen, omdat zij te lijden hebben onder de situatie. En dat bevordert de eenheid binnen de kerken niet.’

Er zijn zoveel kampen waarin je terecht kunt komen, hoe stel jij je daarin op?
‘Als je in Christus de rots geworteld en gegrond bent, ben je vrij om alle kanten op te kijken. Dan mag je net zo open je staan voor het verhaal van de Palestijnse, als voor de Joodse buurvrouw. Dit vertel ik ook aan Nederlandse groepen die op bezoek komen. Onder hen zijn er die alleen de Joodse of alleen de Palestijnse kant van het verhaal kennen. Ik probeer naar beide kanten te luisteren en beide kanten in te voelen, en dan waar mogelijk een brug te bouwen. En gelukkig ben ik daarin niet alleen. Laatst was ik op sjabbat bij Joodse gelovigen in Jezus die ook baden voor hun medebroeders en zusters aan de andere kant. En ze baden zelfs voor al hun vijanden, dat de grootste zegen die ze hun geliefden toewensen, ook hun vijanden mag toevallen. Iets dat me erg raakte en ik nog nooit eerder zo had gehoord. Wat zou het mooi zijn als de kerk dat ook bewust zou gaan doen.’

Het conflict is al zo oud, en als ik je hoor nog veel complexer dan ik had doorzien… Is er hoop op een oplossing die de partijen nader tot elkaar brengt?
‘Twintig jaar geleden was er hoop op een oplossing, in de tijd van de Oslo-akkoorden. Nu is politiek gezien een oplossing verder weg dan ooit. Dat ervaren mensen ook zo. Veel jongeren nemen aan beide zijden afstand van de politiek en bouwen een eigen leven op. Ze hebben geen hoop meer, en wijken uit naar elders om daar een betere toekomst op te bouwen. De mensen verharden, en komen letterlijk en figuurlijk los van elkaar te staan, onder andere door de muur. De ‘andere kant van de muur’ is onbekend, en daarmee ook eng. Ik sprak een vrouw in Jeruzalem, die nog wist hoe het was om ‘s zaterdags in Bethlehem te winkelen. Dat is nu herinnering geworden. En onbekendheid vult zich vaak met angst.

In Israël leeft op dit moment de vraag ‘wat kunnen en moeten we met de bezette gebieden’? Zowel binnen het Joodse als binnen het Palestijnse kamp is er onenigheid over hoe ze daarmee om moeten gaan. Als Israël die gebieden bijvoorbeeld zou annexeren, dan hebben ze daarmee ook 4,5 miljoen Palestijnen als nieuwe burgers. Maar onderschat ook niet hoe Hamas en de Palestijnse Autoriteit van elkaar verschillen. Dat doet niet veel onder voor het verschil tussen Palestina en Israël. Eenheid en stabiliteit is daar ver buiten beeld.’

Wat doet het met je om met zoveel pijn en verscheurdheid om te gaan?
‘Wij hebben de afgelopen drie jaar veel gehuild. Om de pijn, de afstand, de onderlinge haat. Een enkele keer werd dat ook persoonlijk: Als je aan Joodse zijde zegt dat je ook Palestijnse vrienden hebt, of andersom. Dan komt het voor dat je zelf afgewezen wordt, of toch op zijn minst flink wordt gewantrouwd. Dat is pijnlijk.
Iets anders dat soms lastig was, is de associatie die de Kerk en Jezus oproepen. Binnen de Joodse context moet je voorzichtig zijn met Kerk en Jezus, omdat de kerk in de loop van de geschiedenis zich vaak een vijand van de Joden heeft betoond, niet alleen in de Tweede Wereldoorlog. En ook binnen de moslimgemeenschap hier kan voorzichtigheid geboden zijn. Als je uit het westen komt, associëren ze je soms nog met de Kruisvaarders, die het hier toen voor het zeggen wilden hebben. Ook staat het ‘christelijke’ Westen voor verlies van traditionele normen en waarden, en daar zijn ze erg beducht voor.

Wat het met me doet? Dat ik opnieuw onder de indruk kom van de kracht van kwetsbaarheid. Die kwetsbaarheid waardoor Jezus zich gaf tot in de dood, die maakt het verschil. Maar kwetsbaarheid is iets tegennatuurlijks, lijkt het wel, zowel hier als in Nederland. We hebben als gezin zelfs onbegrip ontmoet toen we op pad gingen, ook uit christelijke kring. Daar worstelden we wel mee. Als kwetsbaarheid en beschikbaarheid moeilijke begrippen worden, dan moet je je afvragen of en hoe je geworteld bent in Christus. Terwijl je juist in de ontmoeting met gekwetste en kwetsbare mensen aan beide zijden veel kostbaars ontvangt en kunt geven. Juist dan schijnt Gods liefde helderder. Jezus kwam toch doelbewust ons zondige bestaan binnen? En zonde en pijn zijn er ook in de ontmoeting met Jood, christen en moslim.
Helaas ontbreekt regelmatig zowel aan Palestijnse als Joodse zijde de ruimte om de zonde te benoemen. Om zich kwetsbaar op te stellen. Het antwoord op kritische vragen is meestal hoeveel die partij al heeft moeten lijden en dan krijgen de situatie en anderen de schuld. Dat is zo jammer, want er kan toch nog zóveel onder Gods zegen! Ook binnen een gebroken situatie kun je namelijk veel keuzes maken die tot Gods eer zijn. Dat geldt hier, en in het Westen. Omdat binnen de Nederlandse Kerk de belijdenis dat we allemaal zondig zijn naar de achtergrond is geraakt, denk ik dat er zoveel ruimte is om te vechten over “de juiste visie”.’

Wat is je droom voor de nabije toekomst?
‘Ik droom dat de westerse kerk vurig gaat bidden voor vrede voor dit heilige, maar verscheurde land. Dat ze daarbij alle mensen die hier wonen in het oog houden, en dat ze hen op die manier zegenen. En dat de kerk zo van binnenuit verandert en een verzoenende rol mag hebben. Ik ken de kracht van gebed, die mocht ik extra ervaren sinds het overlijden van mijn man. Daardoor verander je zelf soms het meest.’



 

 

www.kerkinactie.nl maakt gebruik van cookies.
De website van Kerk in Actie gebruikt cookies van Google Analytics om de eigen kwaliteit te verbeteren. Deze gegevens zijn anoniem gemaakt. Soms wordt echter inhoud getoond van Facebook, YouTube of Twitter; deze social media gebruiken hun cookies ook om advertenties te tonen. Lees meer over ons cookiebeleid.